ปราสาทบ้านอนันต์ ปราสาทที่พบทับหลังศิลปะแบบบาปวน ที่มีให้เห็นเพียงชิ้นเดียวในโลก

ปราสาทบ้านอนันต์ (เขมร : อานารฮ) ตั้งอยู่ ณ วัดโพธิญาณบ้านอนันต์ ตำบลยาง อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ริมทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 226 (สุรินทร์-ศรีสะเกษ)

เป็นปราสาทหลังเดียวขนาดเล็ก อยู่บนฐานศิลาแลงรูปสี่เหลี่ยมสูง ตัวปราสาทสร้างด้วยอิฐเรียบไม่ฉาบปูน แผนผังของปรางค์หรือปราสาทเป็นรูปสี่เหลี่ยมย่อมุม กรอบและเสาประดับประตูทำด้วยหินทราย มีประตูทางเข้าด้านทิศตะวันออก อีก 3 ด้านเป็นประตูหลอก บริเวณปราสาทพบทับหลังหินทราย 1 ชิ้น ตรงกลางสลักเป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณอยู่ในซุ้มเรือนแก้ว ลักษณะของทับหลังนี้ตรงกับศิลปะขอมสมัยบาปวน จึงอาจสันนิษฐานได้ว่าสร้างขึ้นในระหว่างปลายพุทธศตวรรษที่ 16 จนถึงพุทธศตวรรษที่ 17 (คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ, 2544 : หน้า 48-49) หมายเหตุ : ปลายพุทธศตวรรษที่ 16 จนถึงพุทธศตวรรษที่ 17 ในยุคสมัยของกษัตริย์ขอม :
- พ.ศ. 1656 - พ.ศ. 1693: พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 (สร้างนครวัด)
- พ.ศ. 1693 - พ.ศ. 1703: พระเจ้าธรณินทรวรมันที่ 2
- พ.ศ. 1703 - พ.ศ. 1709: พระเจ้ายโศวรมันที่ 2
- พ.ศ. 1709 - พ.ศ. 1720: พระเจ้าตรีภูวนาทิตยวรมัน
- พ.ศ. 1720 - พ.ศ. 1724 ถูกรุกรานโดยอาณาจักรจามปาและไม่มีกษัตริย์
- พ.ศ. 1724 - พ.ศ. 1762: พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (สร้างนครธม)
- พ.ศ. 1762 - พ.ศ. 1786: พระเจ้าอินทรวรมันที่ 2

เอกสารบางเล่มกล่าวถึงเรื่องทับหลังปราสาทบ้านอนันต์ ว่า : ทับหลังทำจากหินทรายสลักลวดลาย ศิลปะบาปวน (ระหว่างปี 1553 – 1623) ทับหลัง คล้ายสลักเป็นรูปเทพเจ้าประจำทิศประทับบนสัตว์พาหนะเหนือหน้ากาล ท่อนพวงมาลัยคายออกจากปากของสิงห์ ซึ่งถูกคายออกจากปากของหน้ากาลอีกทีหนึ่ง ซึ่งเป็นลวดลายสลักที่พบไม่บ่อยนัก สันนิษฐานว่าปราสาทหลังนี้สร้างในราวปีพุทธศักราช 1560 – 1630

ศิลปะแบบบาปวน (พ.ศ.1553-1623) ระหว่างการครองราชย์ของกษัตริย์ขอม :
- พ.ศ. 1545 - พ.ศ. 1593: พระเจ้าสุริยวรมันที่ 1
- พ.ศ. 1593 - พ.ศ. 1609: พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2
- พ.ศ. 1609 - พ.ศ. 1633: พระเจ้าหรรษวรมันที่ 3

ศิลปะแบบบาปวน ทับหลัง มีลักษณะเป็นการเล่าเรื่อง โดยมีภาพบุคคลเป็นส่วนใหญ่ มีรูปของหน้าสัตว์ประหลาดโดยการผสมผสานรวมกับเทวดาที่นั่งอยู่ภายในซุ้ม หรือบางภาพอาจเป็นการเล่าเรื่องของ กฤษณาวตาร ได้แก่ ปราสาทแม่บุญตะวันออก ปราสาทบาปวน ประเทศไทยพบเห็นศิลปะแบบนี้ได้ที่ ปราสาทพนมวัน จังหวัดนครราชสีมา ปราสาทเมืองต่ำ ปราสาทพนมรุ้งจังหวัดบุรีรัมย์ ปราสาทบ้านพลวงและปราสาทตาเหมือนธม จังหวัดจังหวัดสุรินทร์ ปราสาทสด็อกก็อกธม จังหวัดสระแก้ว ปราสาทหนองกู่ จังหวัดร้อยเอ็ด ปราสาทวัดภู(ประเทศลาว)

การขุดพบโครงกระดูกบ้านอนันต์ เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2552 ขุดพบในโรงเรียนบ้านอนันต์ เป็นโครงกระดูกมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายอายุราว 1,500 ปี คือยุคโลหะ เป็นช่วงที่มนุษย์มีพัฒนาการด้านการทำเครื่องมือเครื่องใช้ โดยรู้จักการนำแร่ธาตุมาถลุงและหลอมใช้หล่อทำเป็นอาวุธหรือเครื่องมือและเครื่องประดับต่าง ๆ แบ่งสมัยได้ตามวัตถุของโลหะ คือยุคเหล็ก (2,500 – 1,500 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์รู้จักนำเหล็กมาทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ ซึ่งมีคุณภาพดีแข็งแกร่งกว่าสำริด การดำรงชีวิตด้วยการเกษตรกรรม มีการติดต่อค้าขายระหว่างชุมชนต่างๆ

สำหรับหลุมที่ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์โบราณ มีขนาดความกว้างประมาณ 60 เซนติเมตร (ซม.) ยาวประมาณ 6 เมตร โดยพบส่วนที่เป็นกะโหลก กรามและส่วนฟันล่าง อยู่ในสภาพสมบูรณ์ที่สุด ขณะที่ส่วนอื่นๆ มีเพียงเศษชิ้นส่วนกระดูกต่างๆ นอกจากนี้ยังมีเครื่องประดับลักษณะเหมือนลูกปัดสีฟ้าร้อยเป็นสร้อย สันนิษฐานตามหลักฐานคือ ว่าเป็นผู้หญิง และมีเศษชิ้นเครื่องปั้นดินเผาโบราณ ด้วย
สาเหตุของการสร้างปราสาทขอม

มูลเหตุของการสร้างปราสาท มาจากอิทธิพลความเชื่อต่างๆทางศาสนาเป็นแรงบันดาลใจให้พระเจ้าแผ่นดินเขมร ได้ก่อสร้างปราสาทที่ใหญ่โตและงดงามไว้มากมาย คำว่า “ปราสาท” ไม่ได้หมายความว่าเป็นปราสาทพระราชวัง และก็ไม่ใช่ที่ประทับของพระมหากษัตริย์ แต่เป็นที่อยู่ของเทพเจ้า โดยรูปแบบของปราสาทนั้นจะมีลักษณะแบบ “ศาสนาสถาน มีคูน้ำล้อมรอบ และยังมีการแกะสลักหินให้มีลวดลายเป็นพญานาค เพื่อแสดงถึงสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ที่มีอยู่ในอาณาจักรนั่นเอง”

วัตถุประสงค์ในการสร้างปราสาทแยกได้ดังนี้คือ
1.สร้างปราสาทขึ้นเพื่อเป็นพระราชสุสาน โดยมีความเชื่อว่า เมื่อพระมหากษัตริย์สวรรคต ดวงวิญญาณของพระมหากษัตริย์ก็จะหลอมรวมกับเทพเจ้าที่พระองค์เคยนับถือ
2.สร้างปราสาทขึ้นเพื่อต้องการจะให้เป็นสถานที่เคารพสักการะในทางศาสนา
3.สร้างปราสาทขึ้นเพื่อต้องการให้เป็นศูนย์กลางของเมือง ได้แก่ ปราสาทบายน ปราสาทปาปวน และปราสาทพนมบาแค็ง
4.สร้างปราสาทขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกแก่ดวงวิญญาณของพระอดีตมหากษัตริย์ ได้แก่ ปราสาทแม่บุญ ปราสาทตาพรหม และปราสาทพระขรรค์

ค้นคว้า รวบรวมข้อมูล โดยพักตร์วิไล สหุนาฬุ

https://www.facebook.com/phakwilai/media_set?set=a.880617905357963&type=3

แก้ไขข้อความเมื่อ
แสดงความคิดเห็น
Preview
โปรดศึกษาและยอมรับนโยบายข้อมูลส่วนบุคคลก่อนเริ่มใช้งาน อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่