ในร่างกายและจิตเป็นที่เกิดอวิชชา

ในร่างกายและจิตที่ตถาคตกล่าวมานั้นว่า

เพราะเหตุดังนี้ เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี
เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น
เมื่อสิ่งนี้ไม่มีสิ่งนี้จึงไม่มี
เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ

คือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร
สังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ
วิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป
หมายความว่า
ในกาย และจิตเกิดอวิชชา
จิตเกิดอวิชชา

แต่คนไม่รู้ปฏิจสมุปบาท

จะบอกว่าอวิชชาทำให้เกิดจิต

เพราะไปคิดว่า

สังขารเป็นปัจจัย ทำให้เกิดวิญญาณ
วิญญาณปัจจัย ทำให้เกิดนามรูป

ซึ่งเป็นคนละขั้นตอน
จิตเป็นใหญ่ จิตมาก่อนธรรม
เพราะมีจิต จึงมีผู้รู้ธรรม
ธรรมเกิดดับมราจิต
อวิชชาเกิดที่จิต เมื่ออวิชชาดับที่จิต
จิตนั้นก็เกิดวิชชา

ส่วนวิญญาณนั้นไปรู้แจ้งในอวิชชาทีเกิดที่จิต
และจิตเกิดวิชชา วิญญาณก็ไปรู้แจ้ง วิชชาที่จิต

จิตเป็นผู้รู้ ส่วนวิญญาณเป็นตัวไปรู้แจ้งว่าจิตมี่ธรรมอะไรในจิต
เช่นจิตเป็นกุศล วิญญาณไปรู้แจ้งว่าจิตเป็นกุศล
จิตเป็นอกุศล วิญญาณไปรู้แจ้งว่าจิตเป็นอกุศล
จิตมีราคะ วิญญาณไปรู้แจ้งว่าจิตมีราคะ
จิตไม่มีราคะวิญญาณไปรู้แจ้งว่าจิตไม่มีราคะ