๕๔. กตสฺส นตฺถิ ปฏิการํ.
สิ่งที่ทำแล้ว ทำคืนไม่ได้.
ส. ส.
“ถ้าคิดว่า เราอาจจะช่วยบรรเทาความชั่วร้าย บรรเทาความไม่จริง ช่วยแก้ผิด ออกจากโทษ อันที่น่าอับอายขายหน้า หรือความที่เกิดน่าเจ็บใจ, เราต้องการหาผิดนั้นให้เจอ เมื่อเจอจะได้ทำสักสิ่งสักอย่าง คืออย่างน้อย จะได้ตรึกตรองหาความเข้าใจ ในอาการชนิดที่ดีกว่านั้น เพื่อจะให้วิตกกังวล ไม่เกิดวิจารณ์ ซึ่งผลาญผลิผล ที่นำเราไปสู่ความอันเข้าใจดี แล้วจะให้ได้เกิดผลดียิ่งกว่านั้น
การที่เราเห็นรูปเป็นเรื่อง เป็นแก่นสาร คือบางคนจะต้องพิจารณารูป เห็นเสียงเป็นแก่นสาร คือบางคนจะตั้งพิจารณาเสียง เห็นรส เห็นกลิ่นไอ รู้สัมผัส เป็นแก่นสาร ก็จะหารู้และเข้าใจพิจารณาแต่ละอันนั้น ด้วยคงจะหวังเอาไว้ อย่าง ๑ และคงหวังจะวางให้ได้ หรือปล่อยไว้ให้ถูกที่ อย่าง ๑ แต่ละคน ค้นวิธี คิด และหาความในใจของตนเอง
โดยมากแล้ว เรา และคนอื่น ทุกคน ก็เกิดอุตส่าห์กับหนังสือ เกิดกับเวลา ที่กำหนดหมุนเวียน อันเปลี่ยนแปลงแล้วเกี่ยวด้วยกันกับทุกคน เราอยากฟัง อยากเห็นไปตามการพิจารณาของตนเอง ตรวจตราแล้วตามต้องการ ก็นำคำจากหนังสือนั้น เอามาปรับปรุงเพิ่มพูน พูดแสดง เพราะหวังใจเชื่อแล้วว่า จะให้เบาวิตกกังวล จากวิจารสิ่งนั้น แล้วว่า อาจจะให้เกิดผลดี กับกาย วาจา จิต, เพราะเห็นว่า งานเขียน และการบักทึกที่ตราไว้กับประกาศ ชั่วขึ้นมาแล้ว สิ่งเขียนนั่นเอง เป็นกายก็ด้วย เป็นวาจาก็ด้วย เป็นจิตเราก็ด้วย ตามอันที่เป็น ดั่งนี้ ดั่งนั้น
จึงเข้าหาจะรู้อ่าน รู้เขียนอย่างจะแก้ผิด ร้าย-ดี เมื่อไรรู้ก็แต่จะแก้ไม่ได้ ก็ควรรู้ว่าเราได้รู้ด้วย และสำคัญแล้วด้วย ว่าจะเป็นความดี ความเลว นั้นเกิดอยู่แก่กาย วาจา และจิต สิ่งละแห่งละอย่าง มากจะเห็นนั้น จะต้องลงที่ความรับผิดชอบของใคร
เช่นนั้น การจะให้เป็นกลาง มากที่สุด ก็จะต้องหานามบุคคลที่เลิศที่สุด เมื่อหาจะเลกจดลงกับแท็กอื่น ๆ เที่ยวหาสนิทนั้น ไม่สนิท คือไม่สนิทในทางที่ไว้ใจและอาจแลกชีวิตด้วย คิดจะแท็กนามศาสดา ที่น้อยอายุกว่า ก็ว่าไม่เหมาะ เพราะถือว่าศาสดาที่อายุพอจะค้น มีเกิดก่อน ก็จะต้องสำคัญศาสดาที่เกิดก่อน ที่มีประวัติอย่างนั้น ให้คิดไว้ใจ กับการณ์จะแลกชีวิต ที่อุทิศกิจธุระทุกอย่างตามไปด้วย”
ต้องลงที่ความรับผิดชอบของใคร ?
สิ่งที่ทำแล้ว ทำคืนไม่ได้.
ส. ส.
“ถ้าคิดว่า เราอาจจะช่วยบรรเทาความชั่วร้าย บรรเทาความไม่จริง ช่วยแก้ผิด ออกจากโทษ อันที่น่าอับอายขายหน้า หรือความที่เกิดน่าเจ็บใจ, เราต้องการหาผิดนั้นให้เจอ เมื่อเจอจะได้ทำสักสิ่งสักอย่าง คืออย่างน้อย จะได้ตรึกตรองหาความเข้าใจ ในอาการชนิดที่ดีกว่านั้น เพื่อจะให้วิตกกังวล ไม่เกิดวิจารณ์ ซึ่งผลาญผลิผล ที่นำเราไปสู่ความอันเข้าใจดี แล้วจะให้ได้เกิดผลดียิ่งกว่านั้น
การที่เราเห็นรูปเป็นเรื่อง เป็นแก่นสาร คือบางคนจะต้องพิจารณารูป เห็นเสียงเป็นแก่นสาร คือบางคนจะตั้งพิจารณาเสียง เห็นรส เห็นกลิ่นไอ รู้สัมผัส เป็นแก่นสาร ก็จะหารู้และเข้าใจพิจารณาแต่ละอันนั้น ด้วยคงจะหวังเอาไว้ อย่าง ๑ และคงหวังจะวางให้ได้ หรือปล่อยไว้ให้ถูกที่ อย่าง ๑ แต่ละคน ค้นวิธี คิด และหาความในใจของตนเอง
โดยมากแล้ว เรา และคนอื่น ทุกคน ก็เกิดอุตส่าห์กับหนังสือ เกิดกับเวลา ที่กำหนดหมุนเวียน อันเปลี่ยนแปลงแล้วเกี่ยวด้วยกันกับทุกคน เราอยากฟัง อยากเห็นไปตามการพิจารณาของตนเอง ตรวจตราแล้วตามต้องการ ก็นำคำจากหนังสือนั้น เอามาปรับปรุงเพิ่มพูน พูดแสดง เพราะหวังใจเชื่อแล้วว่า จะให้เบาวิตกกังวล จากวิจารสิ่งนั้น แล้วว่า อาจจะให้เกิดผลดี กับกาย วาจา จิต, เพราะเห็นว่า งานเขียน และการบักทึกที่ตราไว้กับประกาศ ชั่วขึ้นมาแล้ว สิ่งเขียนนั่นเอง เป็นกายก็ด้วย เป็นวาจาก็ด้วย เป็นจิตเราก็ด้วย ตามอันที่เป็น ดั่งนี้ ดั่งนั้น
จึงเข้าหาจะรู้อ่าน รู้เขียนอย่างจะแก้ผิด ร้าย-ดี เมื่อไรรู้ก็แต่จะแก้ไม่ได้ ก็ควรรู้ว่าเราได้รู้ด้วย และสำคัญแล้วด้วย ว่าจะเป็นความดี ความเลว นั้นเกิดอยู่แก่กาย วาจา และจิต สิ่งละแห่งละอย่าง มากจะเห็นนั้น จะต้องลงที่ความรับผิดชอบของใคร
เช่นนั้น การจะให้เป็นกลาง มากที่สุด ก็จะต้องหานามบุคคลที่เลิศที่สุด เมื่อหาจะเลกจดลงกับแท็กอื่น ๆ เที่ยวหาสนิทนั้น ไม่สนิท คือไม่สนิทในทางที่ไว้ใจและอาจแลกชีวิตด้วย คิดจะแท็กนามศาสดา ที่น้อยอายุกว่า ก็ว่าไม่เหมาะ เพราะถือว่าศาสดาที่อายุพอจะค้น มีเกิดก่อน ก็จะต้องสำคัญศาสดาที่เกิดก่อน ที่มีประวัติอย่างนั้น ให้คิดไว้ใจ กับการณ์จะแลกชีวิต ที่อุทิศกิจธุระทุกอย่างตามไปด้วย”