๒๓๔. อาปทาสุ ถาโม เวทิตพฺโพ.
กำลังใจพึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย.
นัย-ขุ. อุ. ๒๕๑๗๘.
“เป็นสิ่งที่เอียงให้ หรือหันให้ ออกให้ ให้ใคร่ไปอย่างหนึ่ง อย่างแปลกกว่าแต่ก่อน เพราะว่าหน้าบ้านนั้นของเรา ก็อาจกลายเป็นทางข้าง ทางข้างบ้านนั้นกลายเป็นข้างหน้า คือเปลี่ยนไปมากบ้าง ตามประวัติศาสตร์นั้น ๆ เอง ต่อมาก็เลยอยู่กันตามเอียง หรือตามข้างที่หันที่ให้ตั้งอยู่แล้วนั้น หน้าบ้านกลายเป็นหลังบ้าน และข้างบ้านก็เป็นเส้นทางที่ต้องมีกำหนดอะไรต่าง ๆ ตามถนนหนทางของคนที่เขามีแผนผัง มีกำลังและมีเรื่องให้อ้าง เขาก็จึงยึดเอาวิธีการนั้นให้เป็นสิ่งสร้างเสริมแก่ตัวเขาเอง บ้านในที่นี้ เราอาจจะต้องหมายความว่าประเทศ หรือเขตที่ยังเป็นสิ่งกลับข้างกันกะเรา ว่าตอนนี้ เราจะสละออกด้วยวิธีการอย่างไรบ้าง แล้วจะสร้างบ้านบำรุงเมืองอย่างไร จึงจะศิวิลัยที่สุด ไม่ดันทุรัง ไม่จีน หรือไทย หรือฝรั่ง ตามแบบที่คิดไปเอง
เพราะไทยเรา หรือจีนก็เสียมาทั้งนั้น ฝรั่งก็ผสมด้วย จะเหิมก็เหิมได้ ในความเก่าตั้งนานแล้ว เพราะทางสายไหมก็ยังไม่ทันจะได้สวยอย่างไร ทางทะเลก็มากวน วกให้ออกมานิยม เขาก็กวน ตัวเองเขาก็กวนตัวเขาเองด้วย ให้มานิยมกันด้วยวิธีที่รุนแรงบ้าง และให้พึ่งพาอาศัยเห็นใจกันแล้ว ก็ซึ้งใจ บ้าง
คงมีกฎต่าง ๆ เกิดขึ้น ตามที่อุปกรณ์นั้น ๆ เกิดขึ้น ซึ่งอยากจะให้มีด้วยกัน แต่ว่าจะต้องไม่ให้เสียท่าที ที่ว่าดี ที่ว่าน่าซึ้งใจนั้น ซึ่งเป็นแบบเป็นวินัยทางธรรมเนียม ที่แต่ละคนละแห่ง ยังอยากยืนยันเหตุผลทางความเร้นลับให้ได้ ให้เห็นว่า จะยกแต่อุปกรณ์ให้เป็นสิ่งสำคัญ เช่นนั้น กลัวว่าจะเสีย ซึ่งตามแท้ที่จริงแล้ว การใช้งานนั้นย่อมเป็นประโยชน์ด้วยกัน ครบสมบูรณ์อยู่ด้วยกัน แต่ว่าเขตเหตุผลทางความเร้นลับนั้นไม่แน่นอน จะฝั่งคลอง หรือฝั่งถนน ที่แท้ก็ยังนับว่าไม่แน่นอน มากมายหลายชาติหลายคนมากภาษา ว่ากล่าวกัน ยุยงกันและกันให้เข้ามา หรือให้ออกไป ก็น่าพรั่นใจได้ ได้ความน่ารัก หรือน่ากลัวก็ได้ เพราะเรื่องใหญ่เป็นเรื่องที่ยิ่งกว่าฝั่งคลอง หรือฝั่งของถนน เพราะเป็นเรื่องของฝั่งฟ้าที่ยกขึ้นให้เป็นเรื่องเร้นลับ ลึกลงในใจของมนุษย์ทั่ว ที่จะให้มนุษย์ได้หวั่นไหวมากกว่า ฉะนั้น จึงยังไม่เอา ไม่เอาฝั่งฟ้าแสนไกลเช่นนั้น จึงต้องขอพึ่งฝั่งถนนให้มาก ๆ กันไว้ก่อน เพราะรู้สึกให้ถึงที่ความมั่นคง มากกว่าฝั่งคลองฝั่งน้ำ หรือฝั่งฟ้า อันแสนไกล
อันตามแต่ละคนจะถึงใจ แน่ใจอย่างซึ้งใจ ตามกฎ ตามคดีต่าง ๆ เมื่อเมืองนั้น ที่ทำให้เป็นอุปกรณ์เครื่องมือ ส่งถึงและบอกแก่วิถีทางของคนในชาติ เช่นเดี๋ยวนี้เหมือนกัน ซึ่งหมายความว่า เรามียนต์ เป็นมนุษย์ คือสรีระยนต์นี้แหละ เป็นเครื่องมือ ให้เป็นอยู่ในฝั่งของถนน อยู่ตามถนน ซึ่งหากต้องถึงตายด้วยวิธีการใด ที่ตั้งหลักตั้งใจกันอยู่เช่นนี้ ก็คงจะได้ชื่อว่าได้ตายอยู่กับฝั่งของถนน ไม่ใช่ตายอยู่บนฟากฝั่งน้ำ หรือบนฟากฝั่งฟ้าอย่างนั้น ซึ่งแน่ใจว่า ที่นั่นยังคงไม่ใช่ที่ของคนอย่างเรา”
ตั้งหลักตั้งใจกันอยู่เช่นนี้ ก็คงจะได้ชื่อว่า
กำลังใจพึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย.
นัย-ขุ. อุ. ๒๕๑๗๘.
“เป็นสิ่งที่เอียงให้ หรือหันให้ ออกให้ ให้ใคร่ไปอย่างหนึ่ง อย่างแปลกกว่าแต่ก่อน เพราะว่าหน้าบ้านนั้นของเรา ก็อาจกลายเป็นทางข้าง ทางข้างบ้านนั้นกลายเป็นข้างหน้า คือเปลี่ยนไปมากบ้าง ตามประวัติศาสตร์นั้น ๆ เอง ต่อมาก็เลยอยู่กันตามเอียง หรือตามข้างที่หันที่ให้ตั้งอยู่แล้วนั้น หน้าบ้านกลายเป็นหลังบ้าน และข้างบ้านก็เป็นเส้นทางที่ต้องมีกำหนดอะไรต่าง ๆ ตามถนนหนทางของคนที่เขามีแผนผัง มีกำลังและมีเรื่องให้อ้าง เขาก็จึงยึดเอาวิธีการนั้นให้เป็นสิ่งสร้างเสริมแก่ตัวเขาเอง บ้านในที่นี้ เราอาจจะต้องหมายความว่าประเทศ หรือเขตที่ยังเป็นสิ่งกลับข้างกันกะเรา ว่าตอนนี้ เราจะสละออกด้วยวิธีการอย่างไรบ้าง แล้วจะสร้างบ้านบำรุงเมืองอย่างไร จึงจะศิวิลัยที่สุด ไม่ดันทุรัง ไม่จีน หรือไทย หรือฝรั่ง ตามแบบที่คิดไปเอง
เพราะไทยเรา หรือจีนก็เสียมาทั้งนั้น ฝรั่งก็ผสมด้วย จะเหิมก็เหิมได้ ในความเก่าตั้งนานแล้ว เพราะทางสายไหมก็ยังไม่ทันจะได้สวยอย่างไร ทางทะเลก็มากวน วกให้ออกมานิยม เขาก็กวน ตัวเองเขาก็กวนตัวเขาเองด้วย ให้มานิยมกันด้วยวิธีที่รุนแรงบ้าง และให้พึ่งพาอาศัยเห็นใจกันแล้ว ก็ซึ้งใจ บ้าง
คงมีกฎต่าง ๆ เกิดขึ้น ตามที่อุปกรณ์นั้น ๆ เกิดขึ้น ซึ่งอยากจะให้มีด้วยกัน แต่ว่าจะต้องไม่ให้เสียท่าที ที่ว่าดี ที่ว่าน่าซึ้งใจนั้น ซึ่งเป็นแบบเป็นวินัยทางธรรมเนียม ที่แต่ละคนละแห่ง ยังอยากยืนยันเหตุผลทางความเร้นลับให้ได้ ให้เห็นว่า จะยกแต่อุปกรณ์ให้เป็นสิ่งสำคัญ เช่นนั้น กลัวว่าจะเสีย ซึ่งตามแท้ที่จริงแล้ว การใช้งานนั้นย่อมเป็นประโยชน์ด้วยกัน ครบสมบูรณ์อยู่ด้วยกัน แต่ว่าเขตเหตุผลทางความเร้นลับนั้นไม่แน่นอน จะฝั่งคลอง หรือฝั่งถนน ที่แท้ก็ยังนับว่าไม่แน่นอน มากมายหลายชาติหลายคนมากภาษา ว่ากล่าวกัน ยุยงกันและกันให้เข้ามา หรือให้ออกไป ก็น่าพรั่นใจได้ ได้ความน่ารัก หรือน่ากลัวก็ได้ เพราะเรื่องใหญ่เป็นเรื่องที่ยิ่งกว่าฝั่งคลอง หรือฝั่งของถนน เพราะเป็นเรื่องของฝั่งฟ้าที่ยกขึ้นให้เป็นเรื่องเร้นลับ ลึกลงในใจของมนุษย์ทั่ว ที่จะให้มนุษย์ได้หวั่นไหวมากกว่า ฉะนั้น จึงยังไม่เอา ไม่เอาฝั่งฟ้าแสนไกลเช่นนั้น จึงต้องขอพึ่งฝั่งถนนให้มาก ๆ กันไว้ก่อน เพราะรู้สึกให้ถึงที่ความมั่นคง มากกว่าฝั่งคลองฝั่งน้ำ หรือฝั่งฟ้า อันแสนไกล
อันตามแต่ละคนจะถึงใจ แน่ใจอย่างซึ้งใจ ตามกฎ ตามคดีต่าง ๆ เมื่อเมืองนั้น ที่ทำให้เป็นอุปกรณ์เครื่องมือ ส่งถึงและบอกแก่วิถีทางของคนในชาติ เช่นเดี๋ยวนี้เหมือนกัน ซึ่งหมายความว่า เรามียนต์ เป็นมนุษย์ คือสรีระยนต์นี้แหละ เป็นเครื่องมือ ให้เป็นอยู่ในฝั่งของถนน อยู่ตามถนน ซึ่งหากต้องถึงตายด้วยวิธีการใด ที่ตั้งหลักตั้งใจกันอยู่เช่นนี้ ก็คงจะได้ชื่อว่าได้ตายอยู่กับฝั่งของถนน ไม่ใช่ตายอยู่บนฟากฝั่งน้ำ หรือบนฟากฝั่งฟ้าอย่างนั้น ซึ่งแน่ใจว่า ที่นั่นยังคงไม่ใช่ที่ของคนอย่างเรา”