จิต คือ องค์ประกอบอันสำคัญยิ่งของชีวิตทั้งหลาย
ส่วนที่นอกเหนือไปจากส่วนรูป(มหาภูติ4)
หรือรูปขันธ์(ร่างกายหรือตัวตน)
แต่ถึงกระนั้นกายนั้นก็เป็นส่วนหนึ่งของจิตอีกด้วย  หรือ

        จิต คือ ธรรมชาติที่รู้อารมณ์ กล่าวคือ สภาวธรรมของชีวิตที่รับรู้อารมณ์
กล่าวคือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธรรมารมณ์(รูปนาม) ที่กระทบ, คือมหาภูติ4
   สภาพที่นึกคิด,   ความคิด,   ใจ;

เมื่อรวมธาตุทั้ง 4 ซึ่งจัดเป็นมหาภูตรูป (รูปใหญ่)
เมื่อนำมารวมเข้ากับอุปทายรูป (รูปอาศัย24)
แล้วก็จะเป็นรูป 28 อย่างรวมรูปทั้งหมดที่กล่าวมาแล้วเรียก รูปขันธ์

- วิญญาณขันธ์ (Consciousness) คือ กองแห่งความรู้ ได้แก่ ความรู้แจ้ง
อารมณ์ต่าง ๆ ที่มากระทบเข้าทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
กระทบกับอายตนะภายนอกคือ อารมณ์ต่าง ๆ
ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สิ่งสัมผัส และมโนภาพ หรือธัมมารมณ์ ก็จะเกิดความรู้ขึ้น
เช่น เมื่อตากระทบกับรูป โดยมีแสงสว่างเป็นสื่อกลางก็จะเป็นความรู้ทางตา ที่เรียกว่า จักขุวิญญาณขึ้น
- วิญญาณ มีหน้าที่ 2 อย่าง คือ วิญญาณธาตุ และวิญญาณขันธ์ วิญญาณธาตุ หมายถึง ตัวรู้ คือ จิต
ส่วนวิญญาณขันธ์ หมายถึง อาการที่จิตรู้อารมณ์ต่าง ๆ วิญญาณขันธ์อาจดับได้ทั้ง ๆ ที่วิญญาณธาตุยังมีอยู่