ปัญหาอะไรที่ทำให้อินเดียไม่สามารถรวมกันเป็นหนึ่งได้เหมือนกับจีนครับ?

เรื่องความหลากหลายทางชาติพันธุ์ และวัฒนธรรมแบบพหุสังคม จีนกับอินเดียก็ไม่ต่างกัน เพราะเป็นประเทศใหญ่ และมีประชากรเยอะมาก แต่จีนรวมตัวเป็นปึกแผ่นอย่างแน่นอน ตั้งแต่สมัยราชวงศ์หมิงแล้ว ถึงแม้ว่าจะมีการก่อกบฏและสร้างอิทธิพลในท้องถิ่นอยู่บ้าง แต่ราชสำนักหมิงก็ปราบปรามได้อย่างรวดเร็ว ถึงแม้ว่าจะเปลี่ยนผ่านมาเป็นราชวงศ์แมนจู แผ่นดินจีนก็ยังเข้มแข็งเป็นปึกแผ่นเหมือนเดิม (ขนาดกบฏไท่ผิงก่อการตอนต้าชิงเริ่มอ่อนแอเกือบที่สุด ยังโค่นล้มรัฐบาลแมนจูไม่ได้)

ถ้าดูเผินๆ จะนึกว่าจักรวรรดิโมกุลมีขนาดใหญ่ยักษ์ แต่ความจริงใหญ่แต่กลวง จักรวรรดิโมกุลเป็นปึกแผ่นจริงๆ แค่สมัยพระเจ้าบาบูร์ พระเจ้าอักบาร์มหาราช พระเจ้าโอรังเซฟเท่านั้น พอจักรพรรดิหมดอำนาจลง พวกเจ้านครรัฐก็ตัวใครตัวมัน บางรัฐก็รบเพื่อแย่งชิงพื้นที่กันเอง โดยที่จักรพรรดิโมกุลทำอะไรไม่ได้ บางครั้งจักรพรรดิโมกุลก็เจอกองทัพสิกข์ กับกองทัพมราฐาลูบคมตั้งหลายครั้ง

ผลสุดท้ายโมกุลก็โดนอังกฤษแทรกซึมและไล่ยึดครองแต่ละรัฐไปเรื่อยๆ จนตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษอย่างสมบูรณ์ ต่างจากจีน ที่ถึงแม้จะโดนอังกฤษมอมเมาด้วยฝิ่น และจัดการแบ่งเค้กจีนออกเป็นส่วนๆ แต่อังกฤษก็ไม่กล้ายึดต้าชิงเป็นอาณานิคมแบบอินเดีย เพราะจีนเป็นปึกแผ่นตั้งนานแล้ว หากอังกฤษฝืนส่งกำลังเข้ายึดจีนเป็นเมืองขึ้น ก็จะต้องสู้รบกับคนจีนทั้งประเทศ ซึ่งมันไม่คุ้มค่าเอาซะเลย