อัตวาทุปาทาน

อัตวาทุปาทาน ที่หมายถึง ความยึดมั่นถือมั่นในกิเลส ที่เกิดขึ้นจากคำพูดของตน เพื่อการแสดงว่า เป็นตัวตน หรือของตัวของตน  ตามที่ได้แสดงมาแล้วอยู่เนืองๆ ในปฎิจจสมุปบาท อันเป็นหนึ่งในอุปาทาน ๔  โยนิโสมนสิการในอุปาทานข้อนี้โดยแยบคาย  จะพบว่าจิตนี้ ช่างแสนละเอียดอ่อน นอนเนื่องเสียจริงๆ  ทำงานหรือทำกิจของตนเองอยู่ตลอดเวลา แม้โดยไม่รู้ตัว กล่าวคือ คำพูดคำจาที่มนุษย์เราใช้แสดงว่า เป็นตัวตนของเรา ของเขา  ตลอดจนคำพูดที่แสดงว่า สิ่งนั้นสิ่งนี้ เป็นของตัวของตน หรือของเขาของเรา  ที่มนุษย์ทั้งหลายใช้ในการสื่อสารสัมพันธ์กับบุคคลอื่นๆในโลกนี้  เพื่อให้เกิดความเข้าใจระหว่างกันและกันนั้น แม้มีคุณประโยชน์อย่างยิ่ง จำเป็นอย่างยิ่งในการสื่อสารเพื่อการอยู่ร่วมกันในหมู่คณะพวกพ้อง และทุกคนต่างล้วนต้องใช้คำพูดคำจาที่แสดงว่า เป็นตน หรือของตัวของตน ของเขาเหล่านั้น อยู่เสมอๆ อย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ ในการดำเนินชีวิต  แม้จำเป็นอย่างยิ่งดังที่กล่าว ก็จริงอยู่  แต่มีอีกสิ่งหนึ่งที่พึงบังเกิดขึ้นพร้อมๆกัน แต่เกิดขึ้นและเป็นไปอย่างแอบแฝงซ่อนเร้นอีกสิ่งหนึ่งด้วยอวิชชา โดยไม่มีมนุษย์ผู้ใดพึงล่วงรู้ พึงเห็น พึงเข้าใจ หรือสงสัยกันเลยแม้แต่น้อย  มาเป็นเวลาช้านาน นับแต่โบราณกาล