ราชวงศ์จีนสมัยก่อนตั้งชื่อราชวงศ์จากอะไร?

ส่วนใหญ่ตั้งตามดินแดนที่ปฐมราชวงศ์เป็นผู้ปกครองหรือตามบรรดาศักดิ์ที่เคยเป็นอยู่ก่อน ซึ่งมักเป็นชื่อแคว้นโบราณยุคชุนชิวครับ


เซี่ย (夏) ตั้งตามชื่อชนเผ่าเซี่ย

ซาง (商)  มาจากกษัตริย์ซุ่นให้ฉี่บรรพชนของราชวงศ์ซางครองเมืองซาง ภายหลังย้ายไปอยู่ที่เมืองอิน (殷) จึงกลายเป็นชื่อเรียกราชวงศ์ด้วย

โจว (周) มาจากเมืองโจวซึ่งสกุลจีปกครองในสมัยราชวงศ์ซาง

ฉิน (秦) มาจากชื่อแคว้นฉินของสกุลอิ๋ง เดิมอยู่ในแถบเสฉวนทางตะวันตกของจีน แต่ได้ขยายอำนาจและย้ายศูนย์กลางการปกครองเข้ามายังภูมิภาคกวนจง (關中) หรือภาคกลางของจีนจนรวมแผ่นดินเป็นหนึ่งสถาปนาจักรวรรดิแห่งแรกขึ้นได้สำเร็จ  

ในสมัยหลังจึงเรียกดินแดนแถบกวนจงว่าฉิน ราชวงศ์ยุคหลังที่ครองอำนาจในกวนจงก็มักตั้งชื่อว่าฉิน


ฮั่น (漢) หลังแคว้นฉู่นำโดยเซี่ยงอวี่ก่อกบฏโค่นล้มราชวงศ์ฉินสำเร็จ ได้แบ่งดินแดนของจักรวรรดิฉินเป็นสิบแปดแคว้น เซี่ยงอวี่ต้องการลิดรอนอิทธิพลของหลิวปัง จึงสถาปนาหลิวปังเป็นฮั่นหวัง (漢王) หรืออ๋องแคว้นฮั่น แล้วส่งไปปกครองจังหวัดฮั่นจง (漢中) ปา (巴) สู่ (蜀) แถบเสฉวน ต่อมาหลิวปังปราบปรามเซี่ยงอวี่ได้ จึงใช้คำว่าฮั่นเรียกแผ่นดินตามตำแหน่งเดิมของตน


ยุคสามก๊ก

เว่ย (魏) หรือ วุยก๊ก มีที่มาจากโจโฉรับราชการในราชสำนักฮั่นจนได้รับบรรดาศักดิ์เป็น เว่ยกง (魏公) หรือเจ้าพระยาแคว้นเว่ย กินศักดินารัฐเว่ยสิบจังหวัดในมณฑลจี้โจว (กิจิ๋ว) มีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองเย่เฉิง (鄴城) จังหวัดเว่ย (魏)  ซึ่งกินพื้นที่แคว้นเว่ยโบราณในสมัยชุนชิวจ้านกว๋อ

ต่อมาได้โจโฉเลื่อนเป็นเว่ยหวัง/วุยอ๋อง (魏王)  สืบทอดตำแหน่งต่อไปยังโจผี เมื่อโจผีล้มราชวงศ์ฮั่น จึงเรียกแผ่นดินว่าเว่ย ในทางประวัติศาสตร์มักเรียกว่า เฉาเว่ย (曹魏) คือเว่ยของสกุลเฉา (โจ) เพื่อให้ต่างจากเว่ยยุคอื่นๆ


สู่ (蜀) หรือ จ๊กก๊ก มาจากการที่เล่าปี่ได้ครอบครองดินแดนสู่ ในมณฑลอี้โจว (เอ๊กจิ๋ว) คือแถบเสฉวน แต่จ๊กก๊กจะเรียกอาณาจักรของตนว่าฮั่นเนื่องจากเล่าปี่อ้างตนเป็นเชื้อพระวงศ์ฮั่นและครองราชย์สืบต่อราชวงศ์ฮั่นต่อจากพระเจ้าเหี้ยนเต้ ในทางประวัติศาสตร์จึงเรียกว่า สู่ฮั่น (蜀漢) ให้ต่างจากฮั่นปกติ


อู๋ (吳) หรือ ง่อก๊ก มาจากดินแดนที่สกุลซุนปกครองเป็นพื้นที่ของแคว้นอู๋ในยุคชุนชิวซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกแถบเจียงหนาน ในสมัยราชวงศ์ฮั่นหมายถึงมณฑลหยางโจวซึ่งก็ยังเรียกว่าอู๋อยู่  ในสมัยของซุนเซ็กได้ขยายอาณาเขตตั้งตนเป็นใหญ่ในเจียงหนานจนราชสำนักฮั่นแต่งตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็น อู๋โหว (吳侯) หรือพระยาเมืองง่อ    ต่อมาเมื่อซุนกวนยอมอ่อนน้อมต่อวุยก๊ก โจผีจึงตั้งซุนกวนขึ้นเป็น อู๋หวัง (吳王) เมื่อซุนกวนตั้งตนเป็นฮ่องเต้ จึงเรียกแผ่นดินว่าอู๋ ทางประวัติศาสตร์มักเรียกว่า ตงอู๋ (東吳) หรือ ง่อตะวันออก


ราชวงศ์จิ้น (晉) มาจากชื่อแคว้นจิ้นในสมัยชุนชิว เนื่องจากสุมาเจียวรับราชการในราชสำนักเว่ยจนมีบรรดาศักดิ์เป็นจิ้นกง (晉公) ได้ครองศักดินารัฐจิ้นในมณฑลปิ้งโจว ยงโจว ซือโจว 10 จังหวัด (กินพื้นที่แคว้นจิ้นในยุคชุนชิว) ต่อมาได้เลื่อนเป็นจิ้นหวัง (晉王) กินศักดินา 20 จังหวัด เมื่อตายแล้วสุมาเอี๋ยนผู้บุตรได้เป็นจิ้นหวังต่อ ก็โค่นล้มวุยก๊ก สถาปนาราชวงศ์จิ้นแทน



ยุคสิบหกอาณาจักร

เฉิงฮั่น (成漢) ของชาวตี มีสองยุคคือ เฉิง (成) กับ ฮั่น (漢)  เฉิงมาจากหลี่สฺยงก่อกบฏต่อราชวงศ์จิ้นยึดเมืองเฉิงตูในเสฉวน ตั้งตนเป็น เฉิงตูหวัง (成都王) เมื่อยกตนเป็นฮ่องเต้จึงเรียกแผ่นดินว่าเฉิง   ส่วนฮั่นมาจากหลี่เซียงอาของหลี่สฺยงมีบรรดาศักดิ์เป็นฮั่นหวัง (漢王) สืบทอดมาถึงบุตรคือหลี่โซ่ว ต่อมาหลี่โซ่วยึดบัลลังก์เฉิง จึงเปลี่ยนชื่อแผ่นดินเป็นฮั่นแทน  บางฉบับเรียกโฮ่วสู่ (后蜀) หรือสู่ยุคหลังเพื่อแยกจากยุคสามก๊ก


ฮั่นจ้าว (漢趙) ของชาวซฺยงหนู  ใช้แซ่หลิวเหมือนฮ่องเต้ฮั่นเนื่องจากเคยเกี่ยวดองกับราชวงศ์ฮั่น เมื่อหลิวหยวนก่อกบฏต่อจิ้น ประกาศตนเป็นฮั่นหวัง อ้างว่าสืบสันตติวงศ์จากราชวงศ์ฮั่นจึงเรียกแผ่นดินว่าฮั่น ต่อมาจึงตั้งตนเป็นฮ่องเต้  แต่ในสมัยของหลิวเย่าเปลี่ยนมาเรียกว่า จ้าว (趙) เพราะต้องการสิ้นสุดการสืบต่อจากฮั่น เปลี่ยนไปเรียกตามดินแดนในปกครองซึ่งเป็นของแคว้นจ้าวโบราณ บ้างก็เรียกว่า เฉียนจ้าว (前趙) คือจ้าวยุคแรก


เฉียนเหลียง (前涼 เหลียงยุคแรก) โฮ่วเหลียง (後涼 เหลียงยุคหลัง) เป่ยเหลียง (北涼 เหลียงเหนือ) หนานเหลียง (南涼 เหลียงใต้) ซีเหลียง (西涼 เหลียงตะวันตก) ตั้งตามชื่อดินแดนในปกครองอยู่ในมณฑลเหลียงโจว ทางตะวันตกเฉียงเหนือ


โฮ่วจ้าว (後趙) จ้าวยุคหลัง แยกตัวมาจากฮั่นจ้าว แล้วก็ยึดครองดินแดนของฮั่นจ้าวได้สำเร็จ


เฉียนเยียน (前燕) โฮ่วเยียน (後燕) ของชนเผ่าเซียนเปยสกุลมู่หรง อยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือไปถึงคาบสมุทรเหลียวตง เป็นดินแดนของแคว้นเยียนสมัยชุนชิวจ้านกั๋ว   ซีเยียน (西燕) ตั้งโดยชนเผ่าเซียนเปยที่ถูกเฉียนฉินกวาดต้อนไปตอนตีเฉียนเยียนแตกซึ่งถูกโฮ่วเยียนกลืน  หนานเยียน (南燕) แยกมาจากโฮ่วเยียน  เป่ยเยียน (北燕) เป็นเชื้อสายตระกูลเกาแห่งโคกูรยอซึ่งเป็นโอรสบุญธรรมตระกูลมู่หรงแห่งโฮ่วเยียน และได้ครองอำนาจแทนโฮ่วเยียน


เฉียนฉิน (前秦) โฮ่วฉิน (後秦) ศูนย์กลางอำนาจอยู่ในกวนจงเหมือนแคว้นฉินโบราณ  ส่วน ซีฉิน (西秦) เป็นของชนเผ่าเซียนเปยที่แยกตัวมาจากเฉียนฉิน


เซี่ย (夏) ของชนเผ่าซฺยงหนู มาจากชื่อราชวงศ์เซี่ย


ไต้ (代) ของชนเผ่าเซียนเปยสกุลทั่วป๋า มาจากทั่วป๋าอีหลู (拓跋猗盧) ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น ไต้กง (代公) ในสมัยจิ้น ก่อนจะได้เลื่อนเป็นไต้หวัง (代王)      หลังจากเฉียนฉินเสื่อมอำนาจ  ทั่วป๋ากุยขึ้นเป็นไต้หวัง ฟื้นอำนาจรัฐไต้ เปลี่ยนชื่อราชวงศ์เว่ย (魏) เพราะสกุลทั่วป๋าอ้างต้นเป็นเชื้อสายหวงตี้ซึ่งมาจากเมืองเว่ย  ก่อนจะสถาปนาตนเป็นฮ่องเต้    นิยมเรียกกันว่า เป่ยเว่ย (北魏) หรือ เว่ยเหนือ เพราะเป็นราชวงศ์ที่รวมภาคเหนือเป็นหนึ่ง  บางทีเรียกทั่วป๋าเว่ย (拓跋魏) หรือหยวนเว่ย (元魏) ตามสกุลจักรพรรดิ



ยุคราชวงศ์เหนือใต้

ราชวงศ์เหนือ
- ซีเว่ย (西魏) กับ ตงเว่ย (東魏) แตกมาจากเป่ยเว่ย
- เป่ยโจว (北周) มาจากปฐมราชวงศ์มีบรรดาศักดิ์เป็น โจวกง (周公) ในสมัยซีเว่ย เมื่อครองราชย์ก็นำธรรมเนียมปฏิบัติสมัยราชวงศ์โจวมาใช้มากมาย
- เป่ยฉี (北齊) มาจากปฐมราชวงศ์มีบรรดาศักดิ์เป็น ฉีจวิ้นหวัง (齊郡王) แล้วได้เป็นฉีหวัง (齊王) ตามชื่อแคว้นฉียุคชุนชิว ในสมัยตงเว่ย


ราชวงศ์ใต้
- หลิวซ่ง (劉宋) คือ ซ่ง (宋) ของตระกูลหลิวที่เป็นเชื้อสายราชวงศ์ฮั่น แต่เรียกว่าซ่งเพราะหลิวอวี้ปฐมราชวงศ์เคยมีบรรดาศักดิ์เป็น ซ่งกง (宋公) และ ซ่งหวัง (宋王) ในสมัยจิ้นตะวันออก  ที่เรียกว่าหลิวซ่งเพื่อให้แตกต่างจากราชวงศ์ซ่งสมัยหลังที่เป็นที่รู้จักมากกว่า
- หนานฉี (南齊) เซียวเต้าเฉิงปฐมราชวงศ์มีบรรดาศักดิ์เป็น ฉีกง (齊公) แล้วได้เป็นฉีหวัง (齊王) ในสมัยหลิวซ่ง นอกจากนี้มีคำทำนายว่าฉีจะล้มหลิว เลยใช้เป็นชื่อราชวงศ์
- เหลียง (梁) มาจากจักรพรรดิเหลียงอู่ตี้ปฐมราชวงศ์มีบรรดาศักดิ์เป็น เหลียงกง (梁公) แล้วได้เป็นเหลียงหวัง (梁王) ตามชื่อแคว้นเหลียงยุคชุนชิว
- เฉิน (陳) มาจากปฐมราชวงศ์มีบรรดาศักดิ์เป็น เฉินกง (陳公) แล้วได้เป็นเฉินหวัง (陳王) ตามชื่อแคว้นเฉินยุคชุนชิว ฮ่องเต้ราชวงศ์เฉินยังมีแซ่เฉินด้วย



ราชวงศ์สุย (隋) เดิมใช้อักษร 隨 เป็นชื่อแคว้นสมัยชุนชิว

ในราชวงศ์โจวเหนือ บิดาของจักรพรรดิสุยเหวินตี้ (หยางเจียน) มีบรรดาศักดิ์เป็น สุยกั๋วกง (隨國公)   หยางเจียนรับราชการได้ปกครองสุยโจว แล้วสืบทอดตำแหน่งสุยกั๋วกงของพ่อ แล้วเลื่อนเป็นสุยหวัง (隋) แล้วเลื่อนเป็น สุยหวัง (隨王) ครองรัฐสุย 20 จังหวัด

แต่เมื่อสถาปนาราชวงศ์แล้วเห็นว่าอักษร 隨 แปลว่า ติดตาม ยอมตาม จำยอม มีเครื่องหมาย 辶 แปลว่า เดิน  ดูเป็นลางว่าราชวงศ์จะไม่มั่นคงสถาพรจึงตัด 辶 ทิ้งไป กลายเป็นอักษรตัวใหม่คือ 隋



ราชวงศ์ถัง (唐) มาจากชื่อเมืองถัง ราชธานีของแคว้นจิ้น ภายหลังคือเมืองไท่หยวน (太原)

หลี่หู่ปู่ของถังเกาจู่ (หลี่เยฺวียน) ในสมัยสุย ได้รับบรรดาศักดิ์ย้อนหลังเป็นถังกั๋วกง (唐國公)  สืบทอดมาถึงหลี่เยฺวียน  และยังได้ประจำการที่เมืองไท่หยวนด้วย ภายหลังเมื่อยึดเมืองหลวงของสุยได้จึงเลื่อนเป็นถังหวัง (唐王) คุมราชการแผ่นดิน ก่อนสถาปนาราชวงศ์


โจว (周) คือราชวงศ์โจวของอู่เจ๋อเทียน นิยมเรียกว่าอู่โจว (武周)  มาจากสกุลอู่อ้างตนเป็นเชื้อสายราชวงศ์โจว อู่เจ๋อเทียนพยายามรื้อฟื้นประเพณีสมัยโจวมาใช้จำนวนมาก


ยุคห้าราชวงศ์

- โฮ่วเหลียง (後梁) จูเวินปฐมราชวงศ์ มีบรรดาศักดิ์เป็นเหลียงหวัง (梁王) ในสมัยถัง

- โฮ่วถัง (後唐) หลี่เค่อยงปฐมราชวงศ์เป็นขุนนางเชื้อสายซาถัว (沙陀) ซึ่งเป็นเติร์กกลุ่มหนึ่ง ได้รับแซ่หลี่จากราชวงศ์ถัง  มีบรรดาศักดิ์เป็นจิ้นหวัง (晉王) หลังราชวงศ์ถังล่มจึงปกครองรัฐจิ้นเป็นอิสระ  เมื่อบุตรคือหลี่ฉุนสวี้สถาปนาตนเป็นจักรพรรดิ จึงเปลี่ยนชื่อมาเป็นถัง อ้างความชอบธรรมสืบต่อจากราชวงศ์ถัง

- โฮ่วจิ้น (後晉) สือจิ้งถังปฐมราชวงศ์เป็นชาวซาถัว มีพื้นเพจากเมืองไท่หยวนของรัฐจิ้นโบราณ เคยรับราชการในราชสำนักจิ้นก่อนยุคโฮ่วถัง ต่อมารับราชการในโฮ่วถังได้ปกครองมณฑลเหอตง (河東) ซึ่งปัจจุบันคือมณฑลซานซี เป็นพื้นที่ของรัฐจิ้นโบราณ มีศูนย์กลางที่ไท่หยวน ภรรยาของสือจิ้งถังซึ่งเป็นเจ้าหญิงโฮ่วถังมีบรรดาศักดิ์เป็น องค์หญิงใหญ่แห่งรัฐจิ้น (晉國長公主)

- โฮ่วฮั่น (後漢) ก่อตั้งโดยเชื้อสายซาถัวที่อ้างว่าเป็นเชื้อสายราชวงศ์ฮั่น

- โฮ่วโจว (後周) เนื่องจากอ้างว่าเป็นเชื้อสายราชวงศ์โจว


ซ่ง (宋) เนื่องจาก จ้าวควงอิ้น หรือ ซ่งไท่จู่ เคยเป็นเจี๋ยตู้สื่อ (节度使) หรือผู้บัญชาการทหารจังหวัดซ่งโจว (宋州) ซึ่งเป็นพื้นที่แคว้นซ่งสมัยโบราณ จึงได้ตั้งชื่อแผ่นดินว่าซ่ง


เซี่ย (夏) หรือซีเซี่ย (西夏) มาจากบรรพชนชาวตังกุตได้ปกครองจังหวัดเซี่ยโจว เรียกตามดินแดนที่ปกครอง


เหลียว (辽) ตามชื่อแม่น้ำเหลียว ถิ่นฐานของชาวคีตาน


จิน (金) สื่อถึงทองคำที่ไม่เปลี่ยนแปลงเสื่อมสลาย บ้างว่าเป็นชื่อถิ่นฐานของชาวหนี่ว์เจิน


หยวน (元) กุบไลข่านเอามาจากวรรคแรกในคัมภีร์อี้จิง “大哉乾元，万物资始，乃统天” ( 'ความยิ่งใหญ่ของเฉียนหยวนนั้น สรรพสิ่งได้อิงกำเนิด ล้วนแล้วแต่อยู่ใต้ฟ้า')  หยวนมีความหมายถึง ปฐม จุดกำเนิด หรือความยิ่งใหญ่


หมิง (明) แปลว่าแสงสว่าง ได้อิทธิพลจากลัทธิบัวขาวที่ได้อิทธิพลพุทธที่แพร่หลายในสมัยหยวน ซึ่งกลุ่มกบฏโพกผ้าแดงที่จูหยวนจางเข้าร่วมก็นับถือนิกายนี้ มีการยกผู้นำกบฏหานซานถึงเป็นหมิงหวัง (明王) คือเป็นพระอามิตาภะพุทธเจ้าที่ลงมาช่วยโลกทำนองพระศรีอาริย์  ในขณะที่หานหลินเอ๋อร์บุตรชานเป็นเสี่ยวหมิงหวัง (小明王)  จูหยวนจางเคยรับใช้หานหลินเอ๋อร์มาก่อนสถาปนาราชวงศ์

บ้างวิเคราะห์ว่า จูหยวนจางอาศัยหลักคุณธรรมห้าธาตุ หมิงคือแสงสว่างสื่อถึงธาตุไฟ รวมกับสกุลจูหมายถึงสีชาดเป็นสีของธาตุไฟ ข่มราชวงศ์หยวนที่เป็นธาตุทอง

บ้างวิเคราะห์ว่า เอามาจากคัมภีร์อี้จิง “大明终始，六位时成，时乘六龙以御天。” สื่อถึงจุดสิ้นสุดของเฉียนหยวน เป็นการหักล้างความหมายราชวงศ์หยวน


ชิง (清)  เดิมเรียกว่าโฮ่วจิน  ที่เปลี่ยนเป็นชิง มีการสันนิษฐานว่าอิงตามหลักคุณธรรมห้าธาตุ  จินหมายถึงทอง ถูกหมิงของสกุลจูธาตุไฟข่ม   จึงเปลี่ยนเป็นชิงที่มีคำว่าน้ำอยู่ในชื่อ ข่มธาตุไฟของหมิง      บ้างว่าอ้างอิงตามคัมภีร์โบราณ