ถ้าเอ่ยถึง Safety หรือ เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย ที่หลายคนชอบเรียกสั่น ๆ ว่า จป. เมื่อยี่สิบกว่าปีก่อนจะไม่ค่อยมีคนรู้จัก หรือคคิดว่าคือยาม หรือ รปภ.โน่นเลย แต่ที่จริงแล้ว เซฟตี้ เป็นสาขาหนึ่งของคณะวิทยาศาสตร์ เรียกว่า อาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการทำงาน สมัยนั้นเปิดแห่งเดียวที่มหาวิทยาลัยมหิดล เป็น วทบ. ปริญญาตรีวิทยาศาสตร์บัณฑิต แต่เนื่องจากผลิตไม่พอต่อการรอบรับภาคอุตสาหกรรม และกฎหมายด้านความปลอดภัยที่กำหนดว่าต้องมีเจ้าหน้าที่ดังกล่าว จึงมีการรับจากผู้มีประสพการณ์และวุฒิ ปวส.ทางช่างหรือปริญญาตรีทั่วไปเข้ารับการฝึกอบรมจำนวน 180 ชั่วโมง และแต่งตั้งเป็นเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยตามที่กฎหมายกำหนด แต่ปัจจุบันยกเลิกไปแล้วและรับจากปริญญาตรีสาขาอาชีวอนามัยที่เปิดกันหลายแห่งเท่านั้น
จป.ในสมัยก่อนเรียกได้ว่าเป็นมนุษย์ทองคำก็ว่าได้เพราะเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงานมาก เงินเดือนสตาร์ทมากกว่าวิศวกรก็แล้วกัน คุณอาจไม่เชื่อว่าตำแหน่งนี้เป็นมากกว่าที่คุณคิดคือนอกจากดูแลความปลอดภัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานแล้ว ต้องเป็นทั้งครู ตำรวจ นักกฎหมาย วิศวกร นักจิตวิทยา นักประสานงานและเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ในคนเดียวกัน ผมหมายถึง จป.อาชีพจริง ๆ น่ะครับ ประเภทเปิดกฎหมายทำงานไม่นับ
ที่ว่าอาชีพนี้เคยเป็นมนุษย์ทองคำเป็นที่ต้องการของตลาด ทำให้หางานง่ายและขณะเดียวกันก็เปลี่ยนงานบ่อยมาก เพราะอะไรหรือครับ ที่จริงเรื่องนี้ผมเคยทำวิจัยสมัยเรียนปริญญาโทเมื่อหลายสิบปีก่อนและเผอิญได้ A ส่ะด้วย จะว่าไปอาชีพ จป.เป็นอาชีพเฉพาะสำหรับคนที่มีความอดทนสูงมาก โดนกดดันจากหลาย ๆ ฝ่าย จะเรียกว่าทุกฝ่ายก็ได้ ทั้งนายจ้าง เจ้าหน้าที่แรงงานของรัฐ ฝ่ายต่าง ๆ และพนักงาน คืออยู่ตรงกลางโดนกระแทกจากหลายฝ่าย แม้กระนั้นก็ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะทำให้งานด้านนี้คืออุบัติเหตุเป็นศูนย์ที่ชอบตั้ง KPI กันคือ......
1. ตัวนายจ้างหรือผู้บริหาร
Safety First ที่ติดกันเกือบทุกโรงงานมันไม่ใช่ยันต์ที่การันตีว่าที่นั่นจะปลอดภัย รวมทั้งป้ายสถิติอุบัติเหตุที่บอกว่าไม่เกิดอุบัติเหตุกี่ล้านชั่วโมงอะไรนั่นที่ record แค่อุบัติเหตุใหญ่ ๆ หยุดงานเกิน 24 ชั่วโมง เอาที่หนีไม่ออกแล้วจรืง ๆคือต้องรายงานอุบัติเหตุเพราะเมื่อเกิดอุบัติเหตุคนที่ซวยคนแรกคือ จป.เพราะกลายเป็นว่าทุกคนจะบอกว่า จป.ไม่ดี วัน ๆ ไม่ทำอะไร และตัวพนักงานและหัวหน้าก็ไม่มักช่วยกันปกปิดเมื่อเกิดอุบัติเหตุเพราะไม่ต้องการถูกเจ้านายตำหนิว่าไม่ปฎิบัติตามกฎความปลอดภัยแถมยังเป็นตัวทำลายเป้าหมาย 1 ล้านชั่วโมงอุบัติเหตุเป็นศูนย์ อดของขวัญ คำชมเชย และงานฉลอง ทีนี้มาดูที่ตัวนายจ้างตามหัวข้อ Safety first หรือความปลอดภัยต้องมาก่อน บริษัทเรามีนโยบายให้ความสำคัญกับความปลอดภัยต่อพนักงานเป็นอันดับแรก บลา บลา บลา กี่งาน ๆ ก็จะพูดแบบนี้ แต่ความจริงน่ะหรือแค่ จป.สั่งซื้ออุปกรณ์ส่วนบุคคลยังไม่อยากจะอนุมัติ ไม่ต้องพูดถึงโครงการใหญ่ ๆ ที่ต้องใช้เงินในการแก้ปัญญา รอจนมีคนเจ็บคนตายถึงจะยอมอนุมัติงบประมาณ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าให้ทั้งหมดน่ะมีขยักไว้ด้วย โดยกำชับ จป.ว่าคุณไปหาวิธีมาที่ไม่ต้องใช้เงินเยอะ คุณก็รู้ว่าสถานะของบริษัทเราต้องประหยัด เออ งบประมาณด้านความปลอดภัยของปีนี้ที่คุณตั้งไว้ฝ่ายวิศวกรรมเขาขอไปใช้บางส่วนน่ะ แล้วพออุบัติเหตุเกิดก็จะเล่นงาน จป. ทำไมคุณไม่มีมาตรการป้องกันโน่นนี่ทั้งที่แจ้งไปจนปากจะถุงรูหูทั้งส่ง email เป็นครั้งที่ร้อย แต่ก็อีกแหละ budget.
นายจ้างหรือผู้บริหารระดับสูงมีหน้าที่ควบคุมค่าใช้จ่ายและเพิ่มยอดขาย อันนี้เข้าใจได้แต่บางรายแย่กว่านั้นคือไม่เอาเรื่องอื่นเลยโดยเฉพาะงานด้านเซฟตี้ หลายคนนอกจากไม่เป็นตัวอย่างที่ดียังละเมิดกฎส่ะเอง เคยมีเพื่อนรุ่นพี่ จป.คนนึงโดนบริษัทไล่ออกเดี๋ยวนั้นเพียงเพราะไปว่าผู้บริหารชาวสิงคโปร์ที่สูบบุหรี่ในที่ห้ามสูบ แต่ตอนนี้แกสบายไปแระหลังจากออกจากอาชีพนี้ก็ไปประกอบธุรกิจอสังหารวยไปแล้ว
2. เจ้าหน้าที่แรงงาน
ดูเหมือนน่าจะเป็นตัวช่วยผลักดันให้ จป.ทำงานง่ายขึ้น แต่กลับกันถ้าโรงงานถูก audit คุณจะไม่เคยเห็นนายจ้างเขามาร่วมฟัง 100 ทั้ง 100 ส่ง จป.เป็นตัวแทน แล้วเจ้าหน้าที่ก็จะอัดคุณโน่นนี่นั่นว่าทำไมไม่ทำตามที่กฎหมายกำหนด ก็วนมาที่ จป.อีกเพราะถ้านายจ้างไม่อนุมัติแล้ว จป.จะทำยังไง? สุดท้ายคุณก็ต้องรวบรวมเอกสาร บางทีต้อง make เพราะสิ่งที่เจ้าหน้าที่ราชการพวกนี้โปรดปรานเป็นที่สุดคือ เอกสาร และก็เอกสาร และบางคนไม่ได้เข้าใจงานด้านนี้เท่าไหร่ ก็สอบ กพ.มาด้วยวุฒิบริหารธุรกิจ หรือสังคมศาสตร์ทั่วไปไง จะให้รู้เกี่ยวกับด้านวิศวะ อาชีวอนามัยได้ยังไง แต่เก่งน่ะด้านเอกสารสไตร์ราชการ
3. พนักงาน
ลำพังพนักงานระดับล่าง ๆ ไม่ค่อยมีปัญหาหรอกสั่งอะไรก็ทำเพราะกลัวโดนลงโทษ ไม่ได้กลัวอุบัติเหตุอะไรหรอก ว่าไม่ได้เพราะประเทศเราแตกต่างจากพวกฝรั่งที่ปลูกฝังด้านความปลอดภัยกันตั้งแต่อนุบาลกันเลยทีเดียว แต่จะว่าไปพนักงานนี่น่าสงสารที่สุดเพราะพวกเขานี่แหละที่ต้องทำงานใกล้ชิดอุบัติเหตุมากที่สุด รายได้ก็น้อย ส่วนใหญ่เป็นหลักของครอบครัวเกิดอุบัติเหตุตายก็จบไปแต่ถ้าพิการนี่ใครจะจ้างขนาดมือตีนดี ๆ ยังหางานยาก แต่ก็อีกแหละความตระหนักด้านความปลอดภัยของเรายังน้อยอย่างที่กล่าวข้างต้น ลับหลังเราเขาก็ไม่ปฎิบัติตามกฎไม่ต่างจากเทศกิจไล่จับแม่ค้า พอคล้อยหลังก็ตั้งแผงใหม่
อย่างที่กล่าวข้างต้นลำพังพนักงานระดับล่าง ๆ ไม่ค่อยมีปัญหาแต่ระดับบน ๆ ขึ้นมาโดยเฉพาะพวกวิศวะต้องคุยกันเยอะหน่อยและด้วยความมั่นใจในความรู้ของอาชีพตนมักจะไม่เชื่อฟัง จป. แต่ไม่ได้หมายถึงทั้งหมดน่ะ ส่วนใหญ่ก็ดีอาจเป็นเพราะหลัง ๆ เขาใส่หลักสูตรความปลอดภัยเข้าไปในหลักสูตรวิศวกรรมศาสตร์
4. ผู้บริหารฝ่ายต่าง ๆ
อันนี้ยากมาก ๆ สำหรับ จป. ที่จะขอความช่วยเหลือเพราะทุกคนจะอ้างว่ายุ่ง และยิ่งต้องใช้เงินด้วยยิ่งไม่ต้องคุย งาน จป.ที่ต้องประสานบ่อย ๆ ก็มีฝ่ายบุคคล ฝ่ายวิศวกรรม ฝ่ายซ่อมบำรุง ฝ่ายจัดซื้อ และฝ่ายผลิต อันหลังนี่สำคัญเพราะส่วนใหญ่มองว่างานด้านความปลอดภัยเป็นอุปสรรคต่อการผลิต ทำให้เกิดความล่าช้า สินค้าไม่เป็นไปตามเป้า คือถ้า จป.ไม่ปึกจริงยากที่จะ convince พวกนี้สำเร็จ
5. ตัว จป.เอง
หลัง ๆ สถาบันการศึกษามีการผลิตสาขาวิชาอาชีวอนามัยมากทั้งของรัฐของเอกชน ทั้งเรียนทางไกลเรียนพาร์ทไทม์ เมื่อผลิตออกมามากคุณภาพก็ขึ้นอยู่กับสถาบันนั้นและตัวนักศึกษาเอง จากมนุษย์ทองคำ ตอนนี้ จป.เกร่อมากตามหลัก demand supply แต่นั่นไม่ใช่ประเด็น แต่ประเด็นคือบางคนไม่ได้รักงานด้านนี้คือเลือกคณะอื่นแต่มาติดคณะรองลงมา บางคนไม่เข้าใจว่าสาขานี้ทำอะไรหลังจากจบมา บางคนเรียนเพราะคิดว่าเป็นอาชีพที่หางานง่ายเป็นที่ต้องการของตลาด ดังนั้นเราจึงเห็น จป.หลาย ๆ คน ทำงานแบบเปิดกฎหมายทำงาน แก้ปัญหาเฉพาะหน้าไม่เป็นเนื่องจากขาดประสพการณ์และไม่มีความถนัดในอาชีพที่ทำ เมื่อโดนกดดันหลายคนลาออกและไปทำอาชีพอื่น แตกต่างจาก จป.สมัยก่อน ๆ ยุคครูบาอาจารย์ ที่ไม่จำเป็นต้องเปิดกฎหมายหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญประจำกายคือ Goggle เชื่อมั้ยผมเคยเจอ จป. ทั้งไทยทั้งในเอเซียขับรถไม่คาด belt บางคนสูบบุหรี่ในรถขณะขับ รวมทั้งขับรถเร็วหน้ากลัวมาก ผมเคยเจอ จป.หญิงใส่ส้นสูงขึ้นไปกล่าวเปิดงานสัปดาห์ความปลอดภัย เคยเจอ จป.คาบบุหรี่ทำบอร์ดรณรงค์เลิกสูบบุหรี่และแย่กว่านั้นคือ จป.คนนั้นพลาดหล่นลงมาจากชั้นลอยขาหักทั้งสองข้างหล่นทั้ง จป. บอร์ดรณรงค์เลิกบุหรี่ และบุหรี่ที่คาบอยู่
ขอจบแล้วกันหิวข้าว สวัสดีครับ

ที่มา:
https://www.facebook.com/safetyshoes.anuraksafety/posts/954379238036715