คน โลก ประกอบดัวย ตัวตน ของตน
คน โลกธรรม ประกอบด้วยด้วย รูปกาย นามจิต
รูปกาย มี รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ใจ ใจเป็นใหญ่สั่งกาย และเป็นที่อาศัยของจิต
นามจิต มี จิต กับเจตสิก จิต(รู้ เรียกวิญญาณ) เจตสิก(ความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ ความมุ่งหมายอารมณ์เรียกมโนวิญญาณ เกิดอารมณ์)
จิตเจตสิกอาศัยในใจ เรียกวิญญาณธาตุ คือคน ที่รู้ รู้สึก จำได้หมายรู้(นึก) มุ่งหมายอารมณ์(คิด) เกิดอารมณ์ในใจ
จิตใจได้ควบคุมกายแล้ว การกระทำ(กรรม)ทางกายได้เกิดขึ้น การกระทำทางกายวาจาเกิดจากใจ ผลจากการกระทำ(วิบากกรรม)ย่อมเกิดกับกาย และใจ
เจตสิกมี3 คืออกุศล กุศล และเป็นกลาง
เจตสิกอกุศล หรือการปรุงแต่งจิตใจ คือ การปรุงแต่งความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ อารมณ์ เรียกความนึกคิด ให้เกิดอารมณ์ในใจ
ส่งผลให้เกิดการกระทำทางกาย วาจา ใจ ที่เป็นความดี ความสุข บุญ และ ความไม่ดี ความทุกข์ บาป ประกอบด้วย
ความหลง ไม่ละอายบาป ไม่กลัวบาป ฟุ้งซ่าน
ความโลภ อยากได้ เห็นผิด ถือตน (เกิดจากกิเลส คือความพอใจ ยินดี อยากให้ ยอมเสีย ภูมิใจ เกิดตัวตน ของตน)
เกิดพร้อมความรู้เป็นสุขใจ เป็นปัจจัยให้การกระทำทางกาย วาจา เป็นบุญ
ความไม่เที่ยง ทนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก(ทุกข์) ไม่มีตัวตนแท้จริง
คือการเปลี่ยนแปลง เสื่อมสภาพ พลัดพราก ตายดับเพื่อเกิดใหม่ เป็นปัจจัยให้เกิด
ความลังเลไม่แน่ใจ (ห่วง กังวล กลัว) ท้อแท้ หดหู่ (เศร้าเสียใจ) ในตัวตน ของตน
ความโกรธ คิดประทุษร้าย ริษยา ตระหนี่ เดือดร้อนใจ
(เกิดจากกิเลส คือความไม่พอใจ ไม่ยินดี ไม่อยากให้ ไม่ยอมเสีย ไม่ภูมิใจ ในตัวตน ของตน)
เกิดพร้อมความรู้สึกเป็นทุกข์ใจ เป็นปัจจัยให้การกระทำทางกาย วาจา เป็นบาป
คนเกิดมาเพื่อปรุงแต่งจิตใจให้เกิดความดี อยู่เป็นสุขบุญ แล้วละวางการปรุงแต่งจิตใจให้เกิดความไม่ดี เป็นทุกข์บาป
และต้องอบรมจิตใจให้เป็นกุศล ละวางการปรุงแต่งจิตใจทั้งหลาย ไม่ให้เกิดความดีไม่ดี สุขทุกข์ บุญบาป
ทำจิตใจให้สงบเป็นกลางซื่อตรง (แผ่ความปรารถนาให้สัตว์ทั้งหลายพ้นทุกข์ให้สัตว์ทั้งหลายอยู่เป็นสุข)
กระทำทางกาย วาจา เลี้ยงชีพโดยชอบ
เพื่อความเป็นอยู่อย่างอริยบุคคล เพื่อการดับทุกข์ได้สิ้นเชิง เพื่อการไม่เกิดอีก
เพื่อการแสดงความเคารพ นอบน้อมอย่างสูงสุดต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
เจตสิกกุศล คือการละวางกายทั้งหลาย รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ทรัพย์สิน หน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ครอบครัว ความสวยงาม อาหาร
ที่เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกิเลส คือความพอใจ ที่เป็นเหตุให้ปรุงแต่งจิตใจ เกิดเป็นตัวตน ของตน
จิตใจที่เป็นกุศล เกิดจากความเชื่อศรัทธา เคารพ นอบน้อม เชื่อฟัง และปฏิบัติตาม พระพุทธเจ่า พระธรรม พระสงฆ์
พระพุทธเจ้า ผู้รู้ในธรรมทั้งหลาย ผู้ตื่นจากความหลง ผู้เบิกบานจากการดับทุกข์ได้สิ้นเชิง ผู้ออกจากสังสารวัฏ
ด้วยการปฏิบัติละวางตัวตน ของตน โดยการละวางกิเลสสิ่งล่อใจที่ทำให้เกิดการปรุงแต่งจิตใจ
อันประกอบด้วยทรัพย์สิน หน้าที่การงานทางโลก ทั้งครอบครัวสายสัมพันธ์ ความสวยงามทางร่างกาย
มุ่งสู่ความเป็นอยู่อย่างพอเพียง ด้วยเครื่องนุ่งห่ม ที่อาศัย อาหาร หยุดการแสวงหาทางโลกอย่างสิ้นเชิง
จึงเกิดข้อปฏิบัติคำสอนที่สืบต่อมาคือพระธรรม โดยมีหมู่ชนที่เชื่อ ศรัทธา เคารพ นอบน้อม และปฏิบัติตาม
เกิดพระสงฆ์ ผู้เป็นอริยบุคคล ผู้เข้าถึงกระแสธรรม ละวางเบาบางจากกิเลส และดับทุกข์ได้สิ้นเชิง
โดยละสังโยชน์ 10 ประการ ไม่ยึดมั่นในขันธ์5 เป็นผู้ออกจากสังสารวัฏ ไม่เกิด(อารมณ์)อีก ตามพระพุทธองค์
ระลึกระวังตั้งมั่งพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นตั้งอยู่ หรือเสื่อและดับ ณ ปัจจุบัน ทั้งภายในและภายนอกจิตใจ
เช่นรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ใจ ความรู้สึกพอใจไม่พอใจ ความนึกคิด อารมณ์
ว่าไม่เที่ยง ทนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก(ทุกข์) ไม่มีตัวตนแท้จริง มีการเกิด ตั้งอยู่ชั่วเวลาหนึ่ง เสื่อมดับเกิดใหม่เป็นธรรมดา
เป็นแค่เพียงความรู้ เป็นแค่เพียงสิ่งที่อาศัยระลึก ไม่ปรุงแต่งให้เกิดความอยาก ไม่มีความคิดเห็น ไม่ยึดมั่นอะไรๆในโลก
มีความละอายต่อบาป กลัวบาป ละความโลภ ละความโกรธ วางอารมณ์ มีจิตสงบซื่อตรงเป็นกลาง
(แผ่ความปรารถนาให้สัตว์ทั้งหลายพ้นทุกข์ให้สัตว์ทั้งหลายอยู่เป็นสุข) กระทำทางกาย วาจา เลี้ยงชีพโดยชอบ
เจตสิกเป็นกลาง ประกอบด้วย
ความรู้ ความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ ความมุ่งหมายอารมณ์ อารมณ์
นึก พิจารณา ปักใจ พอใจ เพียร อิ่มใจ
บุญคือความสุข บาปคือความทุกข์
เลือกความสุข ที่ไม่นำไปสู่ความทุกข์ ไม่ทำตามๆกันไป โดยไม่รู้ความหมายที่แท้จริง
ไม่พัวพันในความสุขจากความพอใจทั้งหลาย ไม่ประกอบตนให้ลำบากเป็นทุกข์เพื่อความสุขบุญภายหน้า
ไม่เห็นว่าเที่ยงแท้มีตัวตนถาวร ไม่เห็นว่าไม่เที่ยงไม่มีตัวตน
ให้เห็นว่าเพราะสิ่งนี้มีสิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้ไม่มีสิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้นสิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เพราะสิ่งนี้ดับสิ่งนี้จึงดับ
(คุณสมบัติพระสงฆ์ ผู้เป็นอริยบุคคล)
ตัวตน ของตน
คน โลกธรรม ประกอบด้วยด้วย รูปกาย นามจิต
รูปกาย มี รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ใจ ใจเป็นใหญ่สั่งกาย และเป็นที่อาศัยของจิต
นามจิต มี จิต กับเจตสิก จิต(รู้ เรียกวิญญาณ) เจตสิก(ความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ ความมุ่งหมายอารมณ์เรียกมโนวิญญาณ เกิดอารมณ์)
จิตเจตสิกอาศัยในใจ เรียกวิญญาณธาตุ คือคน ที่รู้ รู้สึก จำได้หมายรู้(นึก) มุ่งหมายอารมณ์(คิด) เกิดอารมณ์ในใจ
จิตใจได้ควบคุมกายแล้ว การกระทำ(กรรม)ทางกายได้เกิดขึ้น การกระทำทางกายวาจาเกิดจากใจ ผลจากการกระทำ(วิบากกรรม)ย่อมเกิดกับกาย และใจ
เจตสิกมี3 คืออกุศล กุศล และเป็นกลาง
เจตสิกอกุศล หรือการปรุงแต่งจิตใจ คือ การปรุงแต่งความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ อารมณ์ เรียกความนึกคิด ให้เกิดอารมณ์ในใจ
ส่งผลให้เกิดการกระทำทางกาย วาจา ใจ ที่เป็นความดี ความสุข บุญ และ ความไม่ดี ความทุกข์ บาป ประกอบด้วย
ความหลง ไม่ละอายบาป ไม่กลัวบาป ฟุ้งซ่าน
ความโลภ อยากได้ เห็นผิด ถือตน (เกิดจากกิเลส คือความพอใจ ยินดี อยากให้ ยอมเสีย ภูมิใจ เกิดตัวตน ของตน)
เกิดพร้อมความรู้เป็นสุขใจ เป็นปัจจัยให้การกระทำทางกาย วาจา เป็นบุญ
ความไม่เที่ยง ทนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก(ทุกข์) ไม่มีตัวตนแท้จริง
คือการเปลี่ยนแปลง เสื่อมสภาพ พลัดพราก ตายดับเพื่อเกิดใหม่ เป็นปัจจัยให้เกิด
ความลังเลไม่แน่ใจ (ห่วง กังวล กลัว) ท้อแท้ หดหู่ (เศร้าเสียใจ) ในตัวตน ของตน
ความโกรธ คิดประทุษร้าย ริษยา ตระหนี่ เดือดร้อนใจ
(เกิดจากกิเลส คือความไม่พอใจ ไม่ยินดี ไม่อยากให้ ไม่ยอมเสีย ไม่ภูมิใจ ในตัวตน ของตน)
เกิดพร้อมความรู้สึกเป็นทุกข์ใจ เป็นปัจจัยให้การกระทำทางกาย วาจา เป็นบาป
คนเกิดมาเพื่อปรุงแต่งจิตใจให้เกิดความดี อยู่เป็นสุขบุญ แล้วละวางการปรุงแต่งจิตใจให้เกิดความไม่ดี เป็นทุกข์บาป
และต้องอบรมจิตใจให้เป็นกุศล ละวางการปรุงแต่งจิตใจทั้งหลาย ไม่ให้เกิดความดีไม่ดี สุขทุกข์ บุญบาป
ทำจิตใจให้สงบเป็นกลางซื่อตรง (แผ่ความปรารถนาให้สัตว์ทั้งหลายพ้นทุกข์ให้สัตว์ทั้งหลายอยู่เป็นสุข)
กระทำทางกาย วาจา เลี้ยงชีพโดยชอบ
เพื่อความเป็นอยู่อย่างอริยบุคคล เพื่อการดับทุกข์ได้สิ้นเชิง เพื่อการไม่เกิดอีก
เพื่อการแสดงความเคารพ นอบน้อมอย่างสูงสุดต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
เจตสิกกุศล คือการละวางกายทั้งหลาย รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ทรัพย์สิน หน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ครอบครัว ความสวยงาม อาหาร
ที่เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกิเลส คือความพอใจ ที่เป็นเหตุให้ปรุงแต่งจิตใจ เกิดเป็นตัวตน ของตน
จิตใจที่เป็นกุศล เกิดจากความเชื่อศรัทธา เคารพ นอบน้อม เชื่อฟัง และปฏิบัติตาม พระพุทธเจ่า พระธรรม พระสงฆ์
พระพุทธเจ้า ผู้รู้ในธรรมทั้งหลาย ผู้ตื่นจากความหลง ผู้เบิกบานจากการดับทุกข์ได้สิ้นเชิง ผู้ออกจากสังสารวัฏ
ด้วยการปฏิบัติละวางตัวตน ของตน โดยการละวางกิเลสสิ่งล่อใจที่ทำให้เกิดการปรุงแต่งจิตใจ
อันประกอบด้วยทรัพย์สิน หน้าที่การงานทางโลก ทั้งครอบครัวสายสัมพันธ์ ความสวยงามทางร่างกาย
มุ่งสู่ความเป็นอยู่อย่างพอเพียง ด้วยเครื่องนุ่งห่ม ที่อาศัย อาหาร หยุดการแสวงหาทางโลกอย่างสิ้นเชิง
จึงเกิดข้อปฏิบัติคำสอนที่สืบต่อมาคือพระธรรม โดยมีหมู่ชนที่เชื่อ ศรัทธา เคารพ นอบน้อม และปฏิบัติตาม
เกิดพระสงฆ์ ผู้เป็นอริยบุคคล ผู้เข้าถึงกระแสธรรม ละวางเบาบางจากกิเลส และดับทุกข์ได้สิ้นเชิง
โดยละสังโยชน์ 10 ประการ ไม่ยึดมั่นในขันธ์5 เป็นผู้ออกจากสังสารวัฏ ไม่เกิด(อารมณ์)อีก ตามพระพุทธองค์
ระลึกระวังตั้งมั่งพิจารณาสิ่งที่เกิดขึ้นตั้งอยู่ หรือเสื่อและดับ ณ ปัจจุบัน ทั้งภายในและภายนอกจิตใจ
เช่นรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ใจ ความรู้สึกพอใจไม่พอใจ ความนึกคิด อารมณ์
ว่าไม่เที่ยง ทนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก(ทุกข์) ไม่มีตัวตนแท้จริง มีการเกิด ตั้งอยู่ชั่วเวลาหนึ่ง เสื่อมดับเกิดใหม่เป็นธรรมดา
เป็นแค่เพียงความรู้ เป็นแค่เพียงสิ่งที่อาศัยระลึก ไม่ปรุงแต่งให้เกิดความอยาก ไม่มีความคิดเห็น ไม่ยึดมั่นอะไรๆในโลก
มีความละอายต่อบาป กลัวบาป ละความโลภ ละความโกรธ วางอารมณ์ มีจิตสงบซื่อตรงเป็นกลาง
(แผ่ความปรารถนาให้สัตว์ทั้งหลายพ้นทุกข์ให้สัตว์ทั้งหลายอยู่เป็นสุข) กระทำทางกาย วาจา เลี้ยงชีพโดยชอบ
เจตสิกเป็นกลาง ประกอบด้วย
ความรู้ ความรู้สึก ความจำได้หมายรู้ ความมุ่งหมายอารมณ์ อารมณ์
นึก พิจารณา ปักใจ พอใจ เพียร อิ่มใจ
บุญคือความสุข บาปคือความทุกข์
เลือกความสุข ที่ไม่นำไปสู่ความทุกข์ ไม่ทำตามๆกันไป โดยไม่รู้ความหมายที่แท้จริง
ไม่พัวพันในความสุขจากความพอใจทั้งหลาย ไม่ประกอบตนให้ลำบากเป็นทุกข์เพื่อความสุขบุญภายหน้า
ไม่เห็นว่าเที่ยงแท้มีตัวตนถาวร ไม่เห็นว่าไม่เที่ยงไม่มีตัวตน
ให้เห็นว่าเพราะสิ่งนี้มีสิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้ไม่มีสิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้นสิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เพราะสิ่งนี้ดับสิ่งนี้จึงดับ
(คุณสมบัติพระสงฆ์ ผู้เป็นอริยบุคคล)