กฤษณมูรติถึงคนหนุ่มสาว

กระทู้สนทนา
การศึกษาและชีวิต
.
ฉันยังสงสัยอยู่ว่า  เราจะเคยถามตัวเองหรือไม่ว่า  การศึกษานั้นหมายถึงอะไร  ทำไมจะต้องไปโรงเรียน  ทำไมเราจะต้องเล่าเรียนวิชาต่างๆ มากมาย  ทำไมจะต้องสอบแข่งขันกันเพื่อให้ได้คะแนนดีๆ สิ่งที่เรียกว่าการศึกษานั้นหมายถึงอะไร  คือสิ่งใดกันแน่  ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นคำถามที่สำคัญมาก  มิใช่มีความสำคัญสำหรับตัวนักเรียนเท่านั้น  แต่ยังหมายรวมถึงบรรดาผู้ปกครองครูและทุกคนที่มีความรักต่อโลกนี้อีกด้วย
.
ทำไมเราต้องแย่งชิงกันเข้ามาศึกษาเล่าเรียนด้วย  เป็นเพราะต้องการจะสอบผ่านและได้งานอาชีพใช่หรือไม่  หรือว่าหน้าที่ของการศึกษาคือการช่วยเพิ่มพูนญาณทัศนะ  ความรักความเข้าใจในชีวิตทั้งหมดให้แก่เราในขณะที่เรายังเยาว์อยู่  แน่นอนการมีงานทำและการเลี้ยงชีพเป็นสิ่งจำเป็น  แต่นั่นคือจุดประสงค์ทั้งหมดของชีวิตหรือ  เราพากันศึกษาเล่าเรียนเพื่อสิ่งนั้นแต่เพียงอย่างเดียวละหรือ  หามิได้  เพราะชีวิตมิได้หมายถึงการมีงานทำเท่านั้น  ด้วยชีวิตเป็นสิ่งมหัศจรรย์ทั้งกว้างขวางและลึกซึ้ง  ชีวิตเป็นความลับอันยิ่งใหญ่  เป็นอาณาจักรอันไร้ขอบเขตที่เราได้เข้าไปเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในฐานะของมนุษย์  ถ้าหากเรามัวแต่เตรียมตัวเพียงเพื่อการหาเลี้ยงชีพแต่อย่างเดียวแล้ว  เราก็จะพลาดจากจุดมุ่งหมายที่แท้ของชีวิตไปโดยสิ้นเชิง  ความเข้าใจในชีวิตนั้นสำคัญยิ่งไปกว่าการเตรียมตัวสอบเพื่อที่จะได้เป็นบัณฑิตทางสาขาวิชาคณิตศาสตร์  ฟิสิกส์และสาขาวิชาอื่นๆ
ดังนั้นไม่ว่าเราจะเป็นครูหรือนักเรียน  เราจะต้องถามตัวเองอยู่เสมอว่าทำไมเราต้องศึกษาเล่าเรียน  และทำไมจะต้องสำเร็จเป็นบัณฑิต  เราจะต้องถามตนเองว่าชีวิตคืออะไร  ชีวิตเป็นสิ่งพิเศษสุดหรือไม่  เหล่าวิหคมวลบุปผชาติ  สุมทุมพุ่มพฤกษ์  สรวงสวรรค์  ดวงดารา  สายน้ำ  และมัจฉาที่อยู่อาศัยในน้ำ  เหล่านี้คือชีวิต  ชีวิตคือคนจนและคนรวย  ชีวิตคือการยุทธ์แย้งกันระหว่างหมู่  เหล่า  ชนชาติ  และเชื้อชาติ  ชีวิตคือสมาธิ  ชีวิตคือสิ่งที่เราเรียกกันว่าศาสนา  และหมายถึงสารัตถะอันลึกซึ้งที่ซ่อนอยู่ภายในจิตใจ  ความขี้อิจฉา  ความทะเยอทะยาน  กิเลส  ความกลัว  ความปรารถนา  และความหงุดหงิดขุ่นข้อง  สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดประกอบกันขึ้นเป็นชีวิต  แต่เรากลับไปตระเตรียมตนเพียงเพื่อความเข้าใจในชีวิตแต่เพียงเสี้ยวเล็กๆ เท่านั้น  เราเรียนสำเร็จได้ปริญญา  ได้การงานอาชีพแต่งงานเป็นฝั่งฝา  มีลูกหลานสืบตระกูล  และชีวิตของเราก็ยิ่งเหมือนเครื่องจักรเข้าไปทุกที  เรายังคงเต็มไปด้วยความกลัว  ความกระวนกระวาย  และความหวาดหวั่นต่อชีวิต  ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของการศึกษาที่จะต้องช่วยเราให้เข้าใจถึงกระบวนการแห่งชีวิตทั้งหมด  หรือการศึกษามีหน้าที่เพียงแค่การจัดฝึกอาชีพและเตรียมคนไว้สำหรับตำแหน่งการงานที่สูงส่งเท่านั้นกระมัง
.
อะไรจะเกิดขึ้นกับเราเมื่อเราเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่เต็มตัว  เธอจะเคยถามตัวเธอเองหรือไม่ว่า  เธอจะทำอะไรเมื่อเติบโตขึ้น  บางทีอาจจะเป็นการแต่งงานและก่อนที่เธอจะรู้ตัว  เธอก็จะกลายเป็นพ่อแม่คน  เธอจะถูกงานอาชีพผูกรัดไว้อย่างเหนียวแน่น  หรือไม่เธอก็จะขลุกอยู่แต่ในครัว  เธอจะค่อยๆ ซบเซาร่วงโรยไปเป็นลำดับ  นั่นคือความเป็นไปทั้งหมดในชีวิตของเธอหรือ  เธอจะเคยถามปัญหาเหล่านี้กับตัวเองหรือไม่หรือว่าไม่อยากจะถาม  หากว่าครอบครัวเธอร่ำรวยเธอก็จะได้เปรียบในทางฐานะที่มีความมั่นคง  คุณพ่ออาจให้เธอทำงานสบายๆ อาจได้แต่งงานโดยจัดพิธีอย่างหรูหรา  แต่แม้กระนั้นความเสื่อมโทรม  ความร่วงโรยก็ยังจะมาเยือนเธออย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
.
แน่ใจได้ว่าการศึกษาจะเป็นสิ่งไร้ความหมายโดยสิ้นเชิง  หากมันมิได้ช่วยให้เธอเข้าใจถึงความลึกซึ้งกว้างขวางของชีวิต  เข้าใจถึงแก่นแท้ของชีวิต  พร้อมทั้งสุนทรียภาพ  ความทุกข์และความสุข  เธออาจจะได้คะแนนดี  อาจมีวุฒิต่อท้ายชื่อยาวเหยียด  อาจได้การงานชั้นสูงแต่หลังจากนั้นเล่า  เมื่อจิตใจของเธอเริ่มจะมึนงงเฉื่อยล้าและโง่เขลาลงสิ่งที่เธอได้มาทั้งหมดจะมีความหมายอะไร  ดังนั้น  ในขณะที่เธอยังเยาว์วัยอยู่  เธอควรจะแสวงหาให้พบความหมายของชีวิต  นี่แหละคือหน้าที่อันแท้จริงของการศึกษาที่จะช่วยเสริมสร้างปัญญาให้เกิดขึ้นแก่เธอ  เพื่อนำปัญญาไปแสวงหาคำตอบของคำถามเหล่านี้  ปัญญาคือสิ่งใดเล่าปัญญาคือความหมายที่จะคิดได้อย่างอิสระ  โดยปราศจากความกลัวโดยไม่ต้องพึ่งพาสูตรหรือทฤษฎี  เพื่อว่าเธอจะสามารถค้นพบได้ด้วยตัวเองว่าอะไรคือความจริง  อะไรคือความถูกต้อง  แต่ถ้าเธอมีความกลัวอยู่  มีแต่ตื่นตกใจอยู่ละก็  เธอจะไม่มีปัญญาเช่นนี้เกิดขึ้นเลย  อุปสรรคที่ขัดขวางสติปัญญาเหล่านี้ได้แก่ความมักใหญ่ใฝ่สูง  กิเลสราคะ  ความกังวลว้าวุ่น ฯลฯ  เพราะความมักใหญ่ใฝ่สูงไม่เคยก่อให้เกิดจิตใจที่แจ่มใส  จิตใจที่เรียบง่าย  จิตใจที่ซื่อตรงและเต็มไปด้วยปัญญาเลย
.
ในขณะที่เธอยังเยาว์วัยอยู่  มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ปราศจากความกลัว  ด้วยพวกเราส่วนใหญ่เมื่อมีอายุมากขึ้นมักจะตื่นตกใจง่าย  เรากลัวการดำเนินชีวิต  กลัวตกงาน  กลัวกฎเกณฑ์ประเพณี  กลัวเพื่อนบ้าน  กลัวสามีหรือภรรยาจะมาว่ากล่าวนินทา  เรายังกลัวความตายอีกด้วย  พวกเราส่วนมากล้วนมีความกลัวไม่อย่างใดก็อย่างหนึ่ง  ที่ใดซึ่งมีความกลัว  จะมีเชาว์ปัญญาอยู่ด้วยหาได้ไม่  ดังนั้นในขณะที่เรายังเยาว์วัยอยู่  เป็นไปได้หรือไม่ที่จะเลือกอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ปราศจากความกลัว  ที่ซึ่งเต็มไปด้วยบรรยากาศแห่งเสรีภาพ  เสรีภาพไม่ใช่การทำทุกอย่างตามที่ตนปรารถนาจะทำแต่เสรีภาพที่จะช่วยให้เข้าใจขั้นตอนทั้งหมดของชีวิต  ชีวิตเป็นสิ่งงดงามหาใช่สิ่งน่าเกลียดที่ก่อร่างสร้างเรามาไม่  เธออาจแลเห็นคุณค่าอันมหาศาลลึกล้ำ  และความหน้าชื่นชมรักใคร่ของมันได้  ก็ต่อเมื่อเธอได้ปฏิวัติต่อต้านทุกสิ่งทุกอย่าง  ต่อต้านกับองค์กรทางศาสนา  ต่อต้านกับวัฒนธรรมประเพณี  ต่อต้านกับสังคมอันผุกร่อน  เพราะในฐานะแห่งมนุษยชาติ  เธอย่อมค้นหาสัจจะได้ด้วยตัวเอง  ค้นหาสิ่งถูกต้องได้ด้วยตนเอง  ไม่ใช่ด้วยการลอกเรียนแบบ  แต่ด้วยการแสวงหา  สิ่งนี้แหละคือการศึกษาการลอกเรียนแบบดังที่สังคมกำหนด  ดังที่บิดามารดาและครูบอกให้ทำนั้นง่ายมาก  ทั้งเป็นหนทางที่ง่ายและปลอดภัยในการดำรงชีวิต  แต่นั่นมิใช่วิถีทางแห่งชีวิต  เพราะในหนทางสายนั้นเต็มไปด้วยความกลัว  ความเสื่อมสลายและความตาย  การมีชีวิตอยู่  คือการค้นหาสัจจะด้วยตนเอง  เธอจะทำสิ่งนี้ได้ก็ต่อเมื่อเธอมีเสรีภาพ  เมื่อเธอมีการปฏิวัติอยู่ภายในอย่างไม่หยุดยั้ง  เป็นการปฏิวัติภายในตัวของเธอเอง
.
แต่ไม่มีใครสนับสนุนเธอให้ขบถหรอก  ไม่มีใครอยากให้เธอซักถามไม่อยากให้เธอค้นหาด้วยตนเองว่าพระเจ้าเป็นอย่างไร  ด้วยกลัวว่าการขบถจะทำให้เธอกลายเป็นปฏิปักษ์กับสิ่งผิดทั้งมวล  ทั้งพ่อแม่และสังคมหวังจะให้เธอมีชีวิตอยู่อย่างปลอดภัย  และเธอเองก็คงจะต้องการดังนั้นการมีชีวิตอยู่อย่างปลอดภัยหมายถึงการมีชีวิตอยู่โดยการลอกเลียนแบบ  และอยู่ในความหวาดกลัว  แน่นอนทีเดียวที่กระบวนการศึกษาควรจะช่วยให้ทุกคนมีชีวิตอยู่อย่างเสรี  โดยปราศจากความกลัว  การจะสร้างบรรยากาศซึ่งปราศจากความกลัวขึ้นมาได้  จำเป็นต้องมีการขบคิดใคร่ครวญอย่างใหญ่หลวงเกิดขึ้นทั้งในตัวเธอ  ในตัวครู  และในตัวของนักการศึกษาด้วย
เธอรู้ไหมว่านี่หมายถึงอะไร  การสามารถสร้างบรรยากาศที่ไร้ความกลัวขึ้นมาได้  นับเป็นสิ่งพิเศษสุดทีเดียว  แน่นอน  เราจะต้องสร้างมันขึ้นมาให้ได้  ด้วยเราได้เห็นแล้วว่าโลกนี้เต็มไปด้วยสงครามอันเรื้อรังซึ่งนักการเมืองบ้าอำนาจเป็นผู้ก่อให้เกิดขึ้น  โลกนี้กลายเป็นโลกของนักกฎหมาย  เป็นโลกของตำรวจทหาร  เป็นโลกของหญิงชายผู้มักใหญ่ใฝ่สูงที่พยายามต่อสู้ช่วงชิงให้ได้มาซึ่งตำแหน่งและฐานะ  ยังมีพวกนักบุญจอมปลอม  มีศาสดาพร้อมเหล่าสานุศิษย์  พวกนี้ล้วนต้องการอำนาจและยศถาบรรดาศักดิ์  มิไยว่าจะได้มาในโลกนี้หรือโลกหน้า  โลกนี้เป็นโลกที่บ้าคลั่ง  สับสน  เป็นโลกที่คอมมูนิสต์ต่อสู้กับทุนนิยมสังคมนิยมคัดค้านทั้งสองฝ่าย  ต่างคนต่างสู้กัน  ดิ้นรนเพื่อจะหาที่ที่ปลอดภัยที่สุด  แสวงหาที่ที่เต็มไปด้วยอำนาจและความสะดวกสบาย  โลกนี้ถูกฉีกกระชากออกเป็นชิ้นๆ ด้วยความเชื่อถือที่ขัดแย้งกัน  ด้วยระบบวรรณะและการแบ่งแยกชนชั้นด้วยการแบ่งชาติแบ่งเขต  ด้วยความโง่เขลาและความโหดร้ายป่าเถื่อนทุกชนิด  นี่แหละคือโลกที่เธอถูกกล่อมเกลาด้วยระบบการศึกษา  เพื่อให้เข้าไปมีชีวิตอยู่ในนั้นอย่างเซื่องๆ ว่านอนสอนง่ายเธอถูกส่งเสริมให้เข้าไปอยู่ในกรอบของสังคมอันทรุดโทรมเปี่ยมหายนะพ่อแม่หวังให้เธอเป็นอย่างนั้น  และเธอเองก็ยังสมยอมด้วย
.
ขอให้ลองมาพิจารณาดูว่า  การศึกษาควรจะส่งเสริมให้เธอลอกเลียนแบบจากสังคมเก่าอันผุโทรม  หรือควรจะให้เสรีภาพกันแน่  เสรีภาพอันสมบรูณ์ที่จะช่วยให้เธอเติบโตและสร้างสรรค์สังคมที่ผิดแผกออกไปสังคมใหม่  โลกใหม่ของมนุษย์  เราต้องการเสรีภาพเช่นนี้  ไม่ใช่ในอนาคตแต่ต้องได้มาเดี๋ยวนี้  มิฉะนั้นเราก็จะถูกทำลายลงทั้งหมด  เราจะต้องสร้างบรรยากาศแห่งเสรีภาพขึ้นให้เร็วที่สุด  เพื่อที่เธอจะได้ดำรงชีวิตอยู่และแสวงหาสัจจะด้วยตนเอง  เพื่อเธอจะได้เกิดปัญญา  เพื่อที่เธอจะได้เผชิญกับโลกและเรียนรู้โลก  มิใช่ลอกเลียนแบบมัน  เพื่อที่เธอจะได้ดำเนินการปฏิวัติอย่างต่อเนื่อง  เป็นการปฏิวัติภายในอย่างลึกซึ้ง  เพราะมีเพียงผู้ที่ดำเนินการปฏิวัติอย่างไม่หยุดยั้งเท่านั้นที่อาจค้นพบสัจจะ  หาใช่ผู้ชอบเลียบแบบผู้ยึดถือกฎเกณฑ์เก่าๆ ไม่  มีเพียงผู้ที่รู้จักซักถาม  รู้จักแสวงหา  รู้จักเรียนรู้เท่านั้นที่อาจค้นพบสัจจะ  ค้นพบพระเจ้า  ค้นพบความรัก  เธอย่อมไม่อาจซักถาม  แสวงหา  เรียนรู้  และไม่อาจเกิดสำนึกภายในอย่างลึกๆ ได้  หากเธอมีความหวาดกลัวอยู่  ดังนั้นหน้าที่ของการศึกษาจะต้องช่วยถอนทำลายรากเหง้าแห่งความกลัวทั้งภายในและภายนอกลง  ความกลัวอันเป็นเครื่องทำลายสำนึก  ทำลายสายสัมพันธ์และความรักระหว่างมนุษยชาติ


แสดงความคิดเห็น
โปรดศึกษาและยอมรับนโยบายข้อมูลส่วนบุคคลก่อนเริ่มใช้งาน อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่