สิ่งปิดกั้นไม่ให้เกิดปัญญา

สิ่งที่ตรงข้ามกับปัญญาก็คือ ความเชื่อ (ศรัทธา) คือปัญญานั้นเป็นเรื่องของเหตุผลและความจริง แต่ความเชื่อนั้นเป็นเรื่องของการยอมรับเอามาปฏิบัติโดยที่ไม่มีเหตุผลมาอธิบายให้เข้าใจได้ และไม่มีของจริงมายืนยัน ซึ่งการรับเอามาปฏิบัติสบายๆโดยไม่ต้องคิดให้เหนื่อยสมอง และไม่ต้องพิสูจน์ให้เสียเวลา แต่คาดว่าจะได้รับผลอย่างแน่นอนในชาติหน้า (ในอนาคต) ตามความเชื่อ กับ การที่ต้องมานั่งคิดพิจารณาเองและต้องพิสูจน์เองอย่างเหนื่อยยากนั้น คนเราส่วนมากก็จะเลือกเอาอย่างแรก เพราะมันสบายกว่าและทำให้สบายใจได้หรืออุ่นใจได้ว่าจะต้องได้รับผลในอนาคต (คือชาติหน้า) อย่างแน่อน นี่เองที่เป็นเหตุให้มนุษย์เกือบทั้งหมด ไม่มีปัญญามาดับทุกข์ตามหลักพุทธศาสนา เพราะความโลภ (อยากได้ อยากสุขสบาย) และความเกียจคร้าน (ไม่มีความอดทน)

สรุปได้ว่าความเชื่อนั่นเองที่ปิดกั้นไม่ให้เกิดปัญญา เพราะความเชื่อจะไม่มีเหตุผล ไม่มีของจริงมายืนยัน มีแต่สอนให้เชื่อมั่นไว้ก่อน ห้ามถาม ห้ามสงสัย ซึ่งตรงข้ามกับปัญญาที่เป็นเรื่องขอเหตุผลและความจริง ที่สามารถอธิบายให้เข้าใจได้ จับต้องได้ เมื่อคนเราเกิดมาก็ยังไม่มีปัญญา จึงถูกความเชื่อที่สืบทอดกันมานมนานครอบงำความคิดเอาไว้ เมื่อมีความเชื่อครอบงำอยู่ก่อนแล้ว มันจึงปิดกั้นหรือไม่ยอมรับเรื่องปัญญา เพราะมันตรงข้ามกัน จึงทำให้คนเราส่วนใหญ่ (เกือบทั้งหมด) เป็นแค่เพียง ศรัทธาชน (ผู้มีศรัทธา) เท่านั่น ไม่ได้เป็น ปัญญาชน (ผู้มีปัญญา) จนกว่าใครจะมีโอกาสได้รับการอบรมเลี้ยงดูมาดี คือทำให้เป็นคนดีและมีความรู้ทางโลกมากพอสมควร และได้มาพบพระพุทธศาสนา ก็จะทำให้เขาเกิดปัญญาขึ้นมาได้ และได้รับสิ่งที่เป็นประโยชน์อย่างสูงสุดสำหรับชีวิต (คือความไม่มีทุกข์)