[CR] วัดราชสิทธาราม...จิตรกรรมงามย่านฝั่งธนฯ

กระทู้รีวิว
หากได้มีโอกาสรับชมการถ่ายทอดสด พระราชพิธีสวดพระอภิธรรมงานพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง คงเคยได้ยินชื่อหรือทราบความหมายของคำว่า พระพิธีธรรม แล้ว
     พระพิธีธรรม คือชื่อสมณศักดิ์หนึ่งที่พระมหากษัตริย์ทรงโปรดเกล้าฯ พระราชทานแก่พระอาราม แต่งตั้งพระสงฆ์ ๔ รูป เพื่อสวดหรือประกอบพิธีกรรมในพระราชพิธี การบำเพ็ญพระราชกุศลต่างๆ ซึ่งรวมไปถึงการบำเพ็ญพระราชกุศลสวดพระอภิธรรมด้วย
     ในปัจจุบัน วัดที่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์พระพิธีธรรม มีอยู่ ๑๐ วัด และหนึ่งในนั้น คือวัดเก่าแก่ และสวยงามด้วยจิตรกรรมฝาผนังทรงคุณค่า ย่านฝั่งธนบุรี นามว่า...
วัดราชสิทธารามราชวรวิหาร



ประวัติวัดราชสิทธาราม

     วัดราชสิทธาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร เดิมชื่อ วัดพลับ สร้างตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา กระทั่งเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ได้สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์แล้ว ก็ได้สถาปนาวัดพลับขึ้นใหม่สำหรับเป็นที่จำพรรษาของ สมเด็จพระญาณสังวร(สุก) ผู้ทรงคุณทางวิปัสสนาธุระ โดยในสมัยนั้นวัดพลับเป็นวัดอรัญญวาสี หรือวัดป่า
     การบูรณะปฏิสังขรณ์มีมาต่อเนื่อง ครั้งใหญ่ในรัชกาลที่ ๓ เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เคยมาประทับจำพรรษาที่วัดแห่งนี้เมื่อทรงผนวช เป็นเวลา ๑ พรรษา ในการบูรณะคราวนั้น ได้พระราชทานนามวัดใหม่ว่า วัดราชสิทธาราม
     หลังสมัยรัชกาลที่ ๕ เป็นต้นมา ก็ไม่ปรากฏว่ามีการบูรณะปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่อีก มีแต่การเสริมสร้างศาสนสถานเพิ่มเติมขึ้นมาใหม่ ดังที่เห็นในปัจจุบัน

พระอุโบสถ วัดราชสิทธาราม

     พระอุโบสถ ถือเป็นอาคารประธานของวัดแห่งนี้ ลักษณะอาคารก่ออิฐถือปูน ทรงโรง มีเสาพาไลล้อมรอบ ค่อนข้างใหญ่ตามฐานะพระอารามหลวง หลังคาลดสองชั้น หน้าบันแกะสลักเป็นรูปนารายณ์ทรงครุฑ



     พระอุโบสถวัดราชสิทธาราม ไม่ได้ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้วหรือพระระเบียงเหมือนวัดอื่นๆ แต่ล้อมรอบด้วย กุฏิวิปัสสนา จำนวน ๒๔ หลัง เป็นอาคารขนาดเล็ก ภายในมีแท่นประดิษฐานพระพุทธรูป และแท่นนั่งวิปัสสนาสำหรับพระภิกษุ กุฏิหลังหนึ่งหน้าพระอุโบสถ ประดิษฐานรูปหล่อสมเด็จพระญาณสังวร(สุก)
     สุดสี่มุมของพระอุโบสถเป็นเจดีย์ย่อมุม ภายในประดิษฐานรูปหล่ออดีตเจ้าอาวาส และในบริเวณรอบๆ พระอุโบสถ ก็ตกแต่งด้วยตุ๊กตาศิลาจีน หรือ อับเฉา อยู่หลายตัว




     บนคอสอง หรือผนังใกล้เพดาน ที่ระเบียงหน้า และหลังพระอุโบสถ มีภาพจิตรกรรมกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค หรือกระบวนเสด็จทางบก วาดราวๆ สมัยรัชกาลที่ ๓ - ๔ สังเกตจากรถม้าแบบตะวันตกที่เริ่มเข้ามาสู่สยามในยุคนั้น




พระพุทธจุฬารักษ์


     พระพุทธจุฬารักษ์ พระประธานในพระอุโบสถวัดราชสิทธาราม เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทอง ปางมารวิชัย มีเรื่องเล่าขานถึงประวัติพระพุทธรูปองค์นี้ว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ ทรงปั้นพระเศียรพระพุทธรูป พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัสรัชกาลที่ ๓ ทรงปั้นองค์พระ หน้าองค์พระประธานประดิษฐานรูปหล่อพระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร และพระอานนท์



จิตรกรรมฝาผนัง วัดราชสิทธาราม

     ในยุคสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เป็นช่วงฟื้นฟูศิลปะแบบไทยประเพณีที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา จิตรกรรมในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นจึงคล้ายคลึงกับจิตรกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยา วัดราชสิทธารามแห่งนี้ก็เช่นกัน



     จิตรกรรมฝาผนังวัดราชสิทธาราม เป็นภาพจิตรกรรมแบบไทยประเพณี วาดบนผนังทั้งสี่ด้าน ด้านหลังบานประตูหน้าต่าง และเพดาน
     ผนังฝั่งตรงข้ามพระประธาน วาดภาพมารผจญ


     ผนังด้านหลังพระประธาน วาดภาพไตรภูมิโลกสัณฐาน (สวรรค์ โลกมนุษย์ และนรก)


     ผนังระหว่างหน้าต่าง ด้านขวาพระประธาน วาดภาพมหาเวสสันดรชาดก



     ผนังระหว่างหน้าต่าง ด้านซ้ายพระประธาน วาดภาพพุทธประวัติ





     ผนังเหนือหน้าต่าง ด้านซ้ายและขวาพระประธาน วาดภาพเทพชุมนุม


     ด้านหลังบานประตูหน้าต่าง วาดภาพทวารบาล


     เพดาน วาดดาวเพดานขนาดเล็ก คล้ายตาข่าย

     จิตรกรรมฝาผนังวัดราชสิทธาราม ได้รับการบูรณะและวาดเพิ่มเติมในสมัยรัชกาลที่ ๔ หากสังเกตในภาพมารผจญ ใต้ตัวหน้ากาล (ยักษ์กลืนนาค) จะเห็นร่องรอยของประตูบานกลางที่ถูกอุดไป เพื่อวาดภาพจิตรกรรมเพิ่ม เป็นเรื่องราวพระอุปคุตปราบมาร ซึ่งของเดิมได้ลบเลือนไปเกือบหมด เหลือเพียงภาพพญามารเหาะไปยังวิมานเทวดา (ใต้รูปหน้ากาล) เท่านั้น

(ภาพแจกพระบรมฯ ธาตุ ที่อยู่ติดกัน และวาดมาตั้งแต่เดิม สังเกตเส้นหยัก (สินเทา) มุมขวาที่หายไปคงจะเป็นขอบประตูที่ถูกอุด)

     จากการสอบถามข้อมูลพระผู้ดูแลพระอุโบสถ ทำให้ทราบว่า จิตรกรรมฝาผนังวัดราชสิทธาราม กำลังประสบปัญหาที่ค่อนข้างรุนแรงต่อภาพ คือ ปัญหาความชื้นในดิน ที่ค่อยๆ ไล่ขึ้นมาตามผนัง เมื่อไปถึงจุดไหน ภาพก็จะเปื่อยยุ่ย พอง และหลุดลอกออกมา
     นั่นทำให้จิตรกรรมฝาผนังระหว่างหน้าต่าง ที่วาดในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เหลือเพียงหนึ่งในสาม หรือ ครึ่งหนึ่ง ของผนังเท่านั้น
     ต่อมา ได้มีการบูรณะภาพจิตรกรรมใหม่ ด้วยการ เขียนเติมในส่วนที่หายไป ภาพจิตรกรรมวัดนี้จึงมี ๒ สมัย แต่ก็สามารถแยกภาพจิตรกรรมเก่า และใหม่ได้ โดยจิตรกรรมเก่าจะอยู่ในส่วนบนเหนือครึ่งผนังระหว่างหน้าต่างขึ้นไป และสังเกตได้จาก สี ดังเช่นภาพต่อไปนี้



จิตรกรรมเก่าจะอยู่ด้านบน สีจะค่อนข้างมืดและหมองกว่าจิตรกรรมใหม่ด้านล่าง

ตัวอย่างภาพจิตรกรรมที่วาดขึ้นใหม่



   อย่างไรก็ตาม ปัญหาความชื้นก็ยังทำลายภาพจิตรกรรมอย่างต่อเนื่อง ภาพที่วาดใหม่ ตอนนี้ก็เริ่มพองและหลุดออกมาแล้ว หากไม่ได้รับการแก้ไขโดยเร็ว ความชื้นก็คงจะลามไปทำลายภาพจิตรกรรมโบราณทรงคุณค่าด้านบนอย่างแน่นอน


ศาสนสถานอื่นๆ ในวัดราชสิทธาราม

     พระศิราสนเจดีย์ และพระศิรจุมภฏเจดีย์ เป็นเจดีย์คู่หน้าพระอุโบสถ ทรงลังกา ลักษณะพิเศษคือ มีสร้อย สังวาลย์ ประดับอยู่บนเจดีย์ เรียกเจดีย์ลักษณะนี้ว่า เจดีย์ทรงเครื่อง

     ศาลาการเปรียญ เป็นอาคารสถาปัตยกรรมแบบพระราชนิยมในรัชกาลที่ ๓ หน้าบันตกแต่งด้วยลายดอกไม้อย่างเทศ

     พระวิหาร มี ๒ หลัง หลังแรก เดิมสร้างพร้อมกับพระอุโบสถ ที่ผนังทาสีแดงทาสีแดง จึงเรียก พระวิหารแดง ปัจจุบันได้รื้อสร้างใหม่แล้ว ส่วนพระวิหารอีกหลังหนึ่ง เป็นพระวิหารพระพุทธเมตตาจำลอง อยู่ในระหว่างการก่อสร้าง

     และยังมีพิพิธภัณฑ์กรรมฐาน คณะ ๕ ให้ได้ศึกษาพระประวัติสมเด็จพระญาณสังวร (สุก) และนั่งกรรมฐานตามแบบฉบับวัดราชสิทธารามด้วย
.........

     วัดราชสิทธารามราชวรวิหาร
     ซอยอิสรภาพ ๒๓ ถนนอิสรภาพ แขวงวัดอรุณ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร
     พระอุโบสถ เปิดให้เข้าชมเฉพาะวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา (มาฆบูชา วิสาขบูชา และอาสาฬหบูชา) เท่านั้น โดยสามารถเข้ากราบพระประธาน และชมภาพจิตรกรรมฝาผนังได้ หลังเวลา ๑๗.๓๐ น. เป็นต้นไป หรือติดต่อขอเข้าชมกับทางวัดเป็นกรณีพิเศษเท่านั้น

.........

ขอบคุณแหล่งข้อมูล : สุรสวัสดิ์ สุขสวัสดิ์, ม.ล.  วัดราชสิทธาราม.  กรุงเทพมหานคร : เมืองโบราณ,  2525.
ชื่อสินค้า:   วัดราชสิทธาราม
คะแนน:     
**CR - Consumer Review : ผู้เขียนรีวิวนี้เป็นผู้ซื้อสินค้าหรือเสียค่าบริการเอง ไม่มีผู้สนับสนุนให้สินค้าหรือบริการฟรี และผู้เขียนรีวิวไม่ได้รับสิ่งตอบแทนในการเขียนรีวิว
แก้ไขข้อความเมื่อ
โปรดศึกษาและยอมรับนโยบายข้อมูลส่วนบุคคลก่อนเริ่มใช้งาน อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่